Płyn, płyń, płynny – trzy słowa z jednego pnia
Płyn to substancja, która przyjmuje kształt naczynia i może się przelewać, np. woda czy olej. Potocznie to też gotowy środek w butelce, np. płyn do naczyń.
Płyn to coś, co potrafi się przelewać i przyjmować kształt naczynia. W kuchni to płyn do naczyń, w szpitalu – płyn infuzyjny, a w fizyce – każda ciecz i gaz. Słowo pochodzi od czasownika „płynąć” i łatwo je pomylić z jego formą rozkazującą.
- Ciecz. *Woda to płyn bez barwy i zapachu.*
- Środek w butelce. *Kup płyn do mycia okien.*
- Napój (w medycynie). *Pij dużo płynów, gdy masz gorączkę.*
- Płyn ustrojowy. *Krew jest płynem ustrojowym.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | płyn | płyny |
| Dopełniacz | płynu | płynów |
| Celownik | płynowi | płynom |
| Narzędnik | płynem | płynami |
| Miejscownik | płynie | płynach |
Płyn w zdaniu
- Umyj szyby płynem do okien.Narzędnik: płynem; reklamowy język potoczny.
- Lekarz zalecił dużo płynów.Dopełniacz lm. płynów: dużo płynów.
- Płyń do brzegu, zanim fala dopłynie!Tu „płyń” to tryb rozkazujący od „płynąć”, nie rzeczownik.
Płyn czy płyń?
Rzeczownik płyn kończy się na -n, a rozkaźnik płyń – na -ń, bo miękką spółgłoskę słychać w wymowie. Tak samo piszemy „płyń szybciej!”, ale „ten płyn jest czysty”. Rodzina wyrazów jest bogata: płynąć, płynny, płynność (zdolność firmy do regulowania zobowiązań). Przymiotnik „płynny” bywa używany w przenośni: „mówi płynnie po angielsku”. W kuchni spotkasz też olej i mleko, które również są płynami, choć nie nazywamy ich tak w sklepie. Z kolei krew to w medycynie płyn ustrojowy.
Jak sprawdzić, czy piszemy płyn, czy płyń?
Jeśli zdanie jest poleceniem (płyń do brzegu!), piszemy „płyń”; jeśli to nazwa substancji (płyn w butelce), piszemy „płyn”.
Czy „płynny” i „płyn” są spokrewnione?
Tak, oba pochodzą od czasownika płynąć; płynny znaczy „mogący płynąć” albo „bez zacięć”, np. płynny ruch.