Olej czy oliwa? Smak i olej w głowie
Olej to tłusty, ciekły produkt pochodzenia roślinnego, zwierzęcego lub mineralnego. Używa się go do smażenia, smarowania silników i malowania obrazów.
Olej w kuchni nazywamy jednym słowem, a w warsztacie innym. W polszczyźnie olej roślinny to olej, ale ten z oliwek ma osobną nazwę: oliwa. Obie nazwy sięgają łacińskiego *oleum*, czyli „oleju z oliwek”, więc oliwa i olej to bliscy krewni.
- Tłuszcz płynny do jedzenia. *Smażę na oleju rzepakowym.*
- Smar do maszyn. *Zmień olej w silniku.*
- Farba malarska. *Obraz namalowano olejem na płótnie.*
- Rozum (przenośnie). *Ma olej w głowie.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | olej | oleje |
| Dopełniacz | oleju | olejów |
| Celownik | olejowi | olejom |
| Narzędnik | olejem | olejami |
| Miejscownik | w oleju | w olejach |
Przykłady
- Podgrzej olej, zanim wrzucisz frytki.Neutralne kulinarne zdanie.
- Samochód zużywa litr oleju na tysiąc kilometrów.Dopełniacz po „litr”.
- Mimo młodego wieku ma olej w głowie.Zwrot oznacza rozsądek i przytomność umysłu.
Olej, oliwa i inne tłuszcze
Po polsku mówimy „oliwa z oliwek”, a nie „olej z oliwek”, choć w przemyśle kosmetycznym bywa też „olej z oliwek”. Pozostałe nazwy to olej rzepakowy, słonecznikowy, lniany czy kokosowy. Typowy zestaw kuchenny dopełnia masło, a w technice o oleju decyduje silnik, któremu potrzebny jest odpowiedni smar. Obraz malowany olejem nazywamy olejnym. Z kolei „olej napędowy” to w mowie potocznej „diesel” albo „ON” i nie jest tym samym co olej silnikowy. Olej lniany ma długą tradycję w polskiej kuchni, zwłaszcza z ziemniakami i kwaśnym mlekiem.
Czy olej i oliwa to to samo?
Oliwa to wyłącznie olej z oliwek. Olej to pojęcie szersze, obejmuje także rzepakowy, lniany i inne.
Dlaczego olej do silnika wymienia się regularnie?
Bo zbiera zanieczyszczenia i traci właściwości smarne. Wymiana zapobiega zatarciu silnika.