Stal: z czego jest zrobiona i czym różni się od żelaza
Stal to stop żelaza z węglem, twardszy i bardziej sprężysty od czystego żelaza. W przenośni oznacza też hart, siłę i niezłomność.
Stal to jeden z najważniejszych materiałów w historii techniki: stop żelaza z niewielką ilością węgla i innych dodatków. Stal różni się od żelaza przede wszystkim zawartością węgla, która zwykle nie przekracza dwóch procent. Dzięki temu jest twardsza, a przy tym wciąż sprężysta.
- Materiał. *Most zbudowano ze stali.*
- Wyrób ze stali (poetycko). *Zimna stal lśniła w dłoni.*
- W przenośni: hart, siła. *Miał stalowe nerwy i stal w głosie.*
- Nazwa koloru lub barwy chłodu (potocznie). *Stalowe niebo przed burzą.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | stal | stale |
| Dopełniacz | stali | stali |
| Celownik | stali | stalom |
| Biernik | stal | stale |
| Narzędnik | stalą | stalami |
| Miejscownik | stali | stalach |
Przykłady użycia
- Nóż wykonano ze stali nierdzewnej.Typowe połączenie: stal nierdzewna, stal szlachetna.
- Ma nerwy ze stali.Frazeologizm oznaczający wielką odporność psychiczną.
- W hucie produkuje się kilka rodzajów stali.Liczba mnoga „stale” bywa używana w mowie fachowej.
Stal czy stał? Pułapka ortograficzna
To dwa różne słowa o tej samej wymowie. Stal to materiał, a *stał* to czas przeszły czasownika *stać* („on stał w kolejce”). Pomoże prosta zasada: jeśli możesz zapytać „kto stał?”, piszesz z końcowym „ł”. Pokrewny rzeczownik oznaczający mieszaninę metali to stop, a w języku potocznym stal zalicza się do metali, choć chemicznie jest stopem. W języku potocznym przymiotnik „stalowy” oznacza zarówno barwę szaroniebieskawą, jak i coś bardzo mocnego: stalowa wola, stalowy uścisk.
Czy stal to metal?
Ściśle rzecz biorąc nie: to stop żelaza z węglem, a nie czysty pierwiastek. W mowie codziennej zalicza się ją jednak do metali.
Czym stal różni się od żeliwa?
Żeliwo zawiera więcej węgla niż stal, dlatego jest kruchsze i lepiej nadaje się do odlewania niż do kucia.
Co znaczy „stal nierdzewna”?
To stal z dodatkiem chromu, który tworzy na powierzchni cienką warstwę ochronną. Dzięki niej nie rdzewieje tak szybko jak zwykła stal węglowa, choć całkowicie odporna nie jest.