Ptak – skrzydlaty lokator planety i bohater wielu przysłów
Ptak to zwierzę kręgowe pokryte piórami, zwykle zdolne do lotu, składające jaja. W przenośni „dziwny ptak” to osoba o nietypowym charakterze.
Ptak to najbardziej rozpoznawalny mieszkaniec nieba. Ludzie zazdrościli mu lotu od wieków, więc język zbudował wokół niego całe skrzydlate przysłowia. Nie zawsze jednak chodzi o zwierzę.
- Zwierzę z piórami. *Wróbel to mały ptak.*
- Osoba, w przenośni. *To dziwny ptak, nikt go nie rozumie.*
- Wolny duch. *Wolny jak ptak.* (o kimś niezależnym)
- Wulgarnie, o męskim organie. *Rejestr obraźliwy; w neutralnej rozmowie go unikaj.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | ptak | ptaki |
| Dopełniacz | ptaka | ptaków |
| Celownik | ptakowi | ptakom |
| Biernik | ptaka | ptaki |
| Narzędnik | ptakiem | ptakami |
| Miejscownik | ptaku | ptakach |
Ptak w zdaniu
- Widzę ptaka na gałęzi.Biernik liczby pojedynczej = dopełniacz, bo to rzeczownik żywotny.
- Ptaki odlatują na zimę do ciepłych krajów.Biernik lm. równa się mianownikowi: widzę ptaki.
- Każdy ptak swoje gniazdo chwali.Przysłowie: każdy ceni to, co własne; bez rozróżniania gatunku.
Ptak, ptaszek i przenośnie
Zdrobnienie ptaszek ma kilka znaczeń: mały ptak, ale też znaczek ✓ w formularzu. Zdanie „ptaszki ćwierkają” znaczy, że ktoś coś zdradził. Pokrewne hasła: gniazdo oraz orzeł, ptak z godła Polski. Etymologia prowadzi do prasłowiańskiego *ptakъ*, od którego pochodzi też „ptactwo”. Uwaga: słowo bywa używane też wulgarnie, ale to inny rejestr i w neutralnej rozmowie lepiej go nie stosować w tym sensie. Nauka o ptakach to ornitologia, a ptaki pokryte są piórami, w odróżnieniu od innych kręgowców.
Skąd pochodzi słowo ptak?
Od prasłowiańskiego *ptakъ*; z tego samego pnia pochodzą ptactwo, ptaszek i przymiotnik „ptasi”.
Jak odmienić „ptak” w dopełniaczu?
„Ptaka”, np. „bez ptaka”. W lm. „ptaków”.