Mleko: biały płyn, który ma własne przysłowie
Mleko to biała ciecz wydzielana przez gruczoły mlekowe ssaków, spożywana jako napój i surowiec do nabiału. Mleko roślinne to napój z soi, owsa lub migdałów.
Mleko to pierwszy pokarm człowieka i symbol łagodności, bo od dawna słowo kojarzy się z domową kuchnią. Przysłowie „Nie ma co płakać nad rozlanym mlekiem” przypomina, że żalu po szkodzie, której nie cofniesz, nie warto pielęgnować. Prasłowiańskie *melko* wywodzi się od czasownika *melzti*, czyli „doić”.
- Napój od ssaków. *Rano piję szklankę mleka.*
- Napój roślinny (potocznie). *Mleko owsiane* i *sojowe* to napoje z roślin, nazywane mlekiem w mowie.
- Płyn kosmetyczny. *Mleczko do ciała* albo *mleko do demakijażu*.
- Pokarm niemowlęcia. *Mleko matki* to naturalny pokarm w pierwszych miesiącach życia.
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | mleko | mleka |
| Dopełniacz | mleka | mlek |
| Celownik | mleku | mlekom |
| Biernik | mleko | mleka |
| Narzędnik | mlekiem | mlekami |
| Miejscownik | (o) mleku | (o) mlekach |
Przykłady
- Kup pół litra mleka i bułki.Dopełniacz po mierniku („pół litra”).
- Zamiast kawy wolę gorące mleko z miodem.Połączenie z przyimkiem „z” i narzędnikiem: z miodem.
- Dziecko wypiło całe mleko i poprosiło o dolewkę.Zwykłe zdanie domowe.
Mleko, mleczko, mleczny
Rodzina słów jest bogata: mleczny, mleczarnia, mleczko, mleczarz oraz *mlecz* (potocznie mniszek lekarski, roślina z białym, mlecznym sokiem). Mleko od zwierzęcia zwykle pochodzi od krowy, a z niego robi się masło, ser i jogurt. Warto pamiętać o dwóch rodzajach przymiotników: mleczny (z mleka) i mlekowy (dotyczący mleka jako substancji, np. kwas mlekowy). Kolor opisuje się jako mleczny lub mleczno-biały. Słowo *mleczko* oznacza także białe płyny pielęgnacyjne.
Czy mleko roślinne to mleko?
Handlowo nie: przepisy w UE zastrzegają nazwę „mleko” dla produktów zwierzęcych, więc producenci używają słowa „napój”.
Skąd wzięło się słowo „mleko”?
Z prasłowiańskiego *melko*, od czasownika oznaczającego dojenie.
Dlaczego mówimy „mleko się rozlało”?
To skrót przysłowia, że czynności nieodwracalnej już nie naprawimy, więc nie warto jej żałować.