Niż: spójnik porównania, ośrodek niskiego ciśnienia i nizina
Niż to spójnik porównania („wyższy niż ja”), a jako rzeczownik: obszar niskiego ciśnienia, a także nizina lub spadek liczby urodzeń.
Niż to wyraz, który ma dwie osobowości: spójnik i rzeczownik. Gdy porównujesz, mówisz „starszy niż ja”, a gdy oglądasz mapę pogody, widzisz niż nad Bałtykiem. W meteorologii oznacza obszar niskiego ciśnienia, który często przynosi burzę i wiatr, a w demografii – okres, gdy rodzi się mniej dzieci.
- Spójnik porównania. *Jest wyższy niż jego brat.*
- Obszar niskiego ciśnienia (meteorologia). *Niż znad Atlantyku przyniesie deszcz.*
- Nizina (geografia). *Niż Środkowoeuropejski rozciąga się przez Polskę i Niemcy.*
- Niż demograficzny. *Szkoły odczuwają niż, bo rodzi się mniej dzieci.*
Niż jako rzeczownik: odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | niż | niże |
| Dopełniacz | niżu | niżów |
| Celownik | niżowi | niżom |
| Biernik | niż | niże |
| Narzędnik | niżem | niżami |
| Miejscownik | niżu | niżach |
Niż w zdaniach
- Lato było cieplejsze, niż zakładano.Przed „niż” stawiamy przecinek, gdy wprowadza zdanie podrzędne z własnym czasownikiem.
- Wolę kawę niż herbatę.Bez przecinka, bo „niż” łączy tylko równoważne części zdania.
- W prognozie pogody zapowiedziano niż znad Morza Północnego.Rzeczownik meteorologiczny; często w mowie potocznej: „idzie niż”.
Niż i nic, niż i od
Wyraz *niż* piszemy przez ż, a pisownia nie wynika z żadnej przemiany, więc po prostu ją zapamiętaj. Łatwo go pomylić z *nic*, choć znaczą coś zupełnie innego. W porównaniach niż i „od” bywają wymienne: starszy niż ja i starszy ode mnie, ale po „od” rzeczownik przyjmuje dopełniacz. Warto pamiętać o tym w piśmie: po „niż” stoi ten sam przypadek co po lewej stronie porównania. Meteorologiczny niż jest zwykle przeciwieństwem wyżu, czyli obszaru wysokiego ciśnienia, który przynosi pogodę słoneczną.
Kiedy przed „niż” stawia się przecinek?
Gdy po „niż” następuje zdanie z własnym orzeczeniem: *Jest lepiej, niż myślałem*. Gdy porównujesz tylko wyrazy, przecinka nie stawiasz.
Czym jest niż demograficzny?
To okres, w którym rodzi się wyraźnie mniej dzieci niż w poprzednich latach. Przekłada się na liczbę uczniów, studentów i pracowników.