Koleś: potoczne słowo na faceta, kumpla i obcego
Koleś to potoczne słowo na mężczyznę, kolegę lub kogoś bliżej nieokreślonego. Zależnie od tonu może być sympatyczne albo lekceważące.
Koleś to typowy przykład słowa, które nie ma jednej oceny. W ustach przyjaciół jest ciepłe, wobec obcego — lekceważące, a w piśmie urzędowym zupełnie nie na miejscu. Pochodzi prawdopodobnie od słowa kolega i bywa jego swobodnym, skróconym odpowiednikiem. Bliskie są też kumpel i facet.
- Kumpel, kolega (potocznie). *To mój stary koleś ze szkoły.*
- Facet, jakiś człowiek. *Jakiś koleś zaczepił mnie na przystanku.*
- Osoba o wątpliwych cechach (z lekceważeniem). *Co za koleś!*
Odmiana przez przypadki
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | koleś | kolesie |
| Dopełniacz | kolesia | kolesiów |
| Celownik | kolesiowi | kolesiom |
| Biernik | kolesia | kolesiów |
| Narzędnik | kolesiem | kolesiami |
| Miejscownik | kolesiu | kolesiach |
Przykłady użycia
- Spotkałem wczoraj starego kolesia z liceum.Biernik liczby pojedynczej równa się dopełniaczowi: kolesia.
- Ten koleś nie ma zielonego pojęcia, o co chodzi.Bardzo potocznie, ton lekceważący.
- Kolesie z osiedla grali w piłkę.Liczba mnoga w mianowniku: kolesie.
Rejestr, ton i alternatywy
Słowo koleś jest potoczne i w oficjalnych tekstach unikamy go całkowicie. Wszystko zależy od tonu: powiedziane do znajomych bywa serdeczne, wobec nieznajomego może brzmieć jak brak szacunku. Tak samo jest z podobnymi słowami, na przykład „gość” czy „typek”. W oficjalnych sytuacjach zamiast niego mówimy „pan”, „mężczyzna” albo „kolega”. W liczbie mnogiej występuje końcówka -ie: kolesie, a w dopełniaczu kolesiów. Rzeczownik odmienia się według wzoru męskoosobowego: biernik liczby mnogiej równa się dopełniaczowi.
Czy koleś jest wulgarne?
Nie, to słowo potoczne, nie wulgaryzm. Może jednak zabrzmieć nieuprzejmie w oficjalnych sytuacjach.
Czym koleś różni się od kolegi?
Kolega to słowo neutralne i grzeczne. Koleś jest swobodny, a czasem żartobliwy lub pogardliwy.