Fotel — od francuskiego krzesła po stanowisko prezesa
Fotel to wygodny mebel do siedzenia z oparciem i podłokietnikami. W przenośni oznacza też ważne stanowisko, na przykład „fotel prezesa”.
Fotel kojarzy się z wygodą: miękkie siedzisko, oparcie i podłokietniki. W polszczyźnie to także synonim władzy, bo o ważnym stanowisku mówimy, że ktoś „zajmuje fotel”. W salonie stoi obok sofy i naprzeciw telewizora, a w polityce pojawia się w nagłówkach o zmianach w rządzie. Do codziennych rzeczy należy też krzesło, tyle że bez podłokietników.
- Mebel do siedzenia z oparciem i podłokietnikami. *Babcia czyta w fotelu przy oknie.*
- Wyspecjalizowane siedzenie. *Fotel dentystyczny, fotel kierowcy.*
- Stanowisko lub mandat (przenośnie). *Stracił fotel ministra.*
Odmiana przez przypadki
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | fotel | fotele |
| Dopełniacz | fotela | foteli |
| Celownik | fotelowi | fotelom |
| Biernik | fotel | fotele |
| Narzędnik | fotelem | fotelami |
| Miejscownik | fotelu | fotelach |
Przykłady użycia
- Usiadł w fotelu i zamknął oczy.Przyimek „w” z miejscownikiem: w fotelu.
- Walczą o fotel prezydenta miasta.Użycie przenośne, typowe dla prasy.
- Kupiliśmy nowy fotel do biura.Rzeczownik rodzaju męskiego, nieżywotny: biernik = mianownik.
Skąd się wziął fotel
Polski fotel przyszedł z francuskiego *fauteuil*. Francuzi wzięli to słowo od dawnego frankijskiego określenia składanego krzesła, z którego powstał też angielski *faldstool*. Pierwotnie fotel był więc meblem dla osoby ważnej, siedzącej wyżej niż reszta towarzystwa. Stąd przenośne znaczenie stanowiska dobrze pasuje do jego dziejów. Ciekawe, że polska pisownia jest uproszczona do postaci słyszanej w wymowie: „fo-tel”.
Czy fotel i krzesło to to samo?
Nie. Fotel ma podłokietniki i zwykle jest głębszy oraz miększy, krzesło jest lżejsze i prostsze.
Co znaczy „stracić fotel”?
To utracić stanowisko, zwłaszcza kierownicze albo poselskie, na przykład po wyborach lub dymisji.