Aktor, aktorzy, aktorki – jak to się odmienia?
Aktor to osoba grająca role w teatrze, filmie lub telewizji. Słowo używane jest też w przenośni o kimś, kto udaje uczucia.
Aktor to zawód, w którym ktoś wciela się w cudze postaci. Dobry aktor sprawia, że widz zapomina o aktorze, a widzi tylko bohatera. Słowo ma też drugie życie: ironiczne określenie człowieka, który udaje.
- Człowiek grający role. *Aktor zagrał Hamleta.*
- Osoba udająca uczucia (przenośnie). *Ale z niego aktor, wcale nie płakał.*
- Uczestnik wydarzeń. *Państwa są dziś głównymi aktorami na scenie międzynarodowej.*
- Formy pokrewne. *Aktorka, aktorski, aktorstwo.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | aktor | aktorzy |
| Dopełniacz | aktora | aktorów |
| Celownik | aktorowi | aktorom |
| Narzędnik | aktorem | aktorami |
| Miejscownik | aktorze | aktorach |
| Wołacz | aktorze! | aktorzy! |
W zdaniu
- Ten aktor dostał nagrodę na festiwalu w Gdyni.Zdanie neutralne, rodzaj męskoosobowy.
- Rozmawialiśmy o aktorze, który zagrał króla.Miejscownik: „o aktorze” (r > rz).
- Aktorzy weszli na scenę po trzecim dzwonku.Mianownik liczby mnogiej: „aktorzy”, nie „aktory”.
Alternacja r : rz i pochodzenie
- Alternacja r : rz. Mianownik liczby mnogiej *aktorzy* i miejscownik *aktorze* mają „rz”, bo końcówka -e i -i zmiękcza r. Tak samo: *doktor – doktorzy, lektor – lektorzy*.
- Etymologia. Z łacińskiego *actor* („działający, wykonawca”), od *agere*, czyli „działać”. Do polszczyzny trafił przez niemiecki lub francuski.
- Żeński odpowiednik to *aktorka*; określenie „aktor” bywa dziś używane także o kobietach, zwłaszcza w kontekście zawodowym.
- Środowisko aktora to teatr i scena.
Czy „aktor” może oznaczać także kobietę?
Coraz częściej tak, szczególnie w wypowiedziach o zawodzie. Tradycyjnie jednak mówi się „aktorka”.
Aktor czy aktor sceniczny?
Dopowiedzenie „sceniczny” wskazuje, że chodzi o teatr, bo aktorzy występują też w filmie i dubbingu.