Teatr: od greckiego theatron po pierwszą polską scenę publiczną

Teatr pochodzi od greckiego *théatron*, czyli „miejsce do patrzenia”. Pierwszy publiczny teatr w Polsce otwarto w Warszawie w 1765 roku z inicjatywy Stanisława Augusta Poniatowskiego. Do dziś słowo to oznacza i budynek, i samą sztukę.

• Budynek lub instytucja. *Teatr Wielki stoi w centrum Warszawy.*
• Sztuka sceniczna. *Studiuje wiedzę o teatrze.*
• Udawanie, przesada (przenośnie). *Co to za teatr?*
• Teatr działań (wojskowy). *Teatr wojny przeniósł się na wschód.*

Odmiana

Przykłady użycia

• Idziemy dziś do teatru na premierę.Dopełniacz po „do”; kierunek.
• W teatrze zawsze wyłącza się telefony.Miejscownik „w teatrze” z alternacją r:rz.
• Robisz z tego niepotrzebny teatr!Przenośnia z negatywną oceną.

Teatr w polszczyźnie

Zwróć uwagę na miejscownik: „w teatrze”, bo w końcówce „r” przechodzi w „rz”, a nie ma formy „w teatrcie”. Z teatrem wiążą się wyrażenia: „teatr jednego aktora”, „teatr telewizji”, „teatr lalek”, „teatr amatorski”, „teatr uliczny”, „teatr narodowy” i wiele innych. Przymiotnik to „teatralny”, który w życiu codziennym znaczy także „przesadny, na pokaz”: teatralny gest. Słowo często łączy się z aktorem, sceną i biletem, a w znaczeniu przenośnym oznacza demonstracyjne zachowanie na pokaz.