Kawał to kawałek, ale też dowcip
Kawał to spory kawałek czegoś albo, w mowie potocznej, dowcip. Występuje także jako wzmocnienie: „kawał chłopa”, „kawał drogi”.
Kawał zmienia sens zależnie od tego, co stoi obok. Opowiedzieć kawał to opowiedzieć dowcip, ale przejechać kawał to przejechać sporą odległość. Słowo jest bliskie kawałkowi, tyle że oznacza zwykle większą porcję, a w drugim znaczeniu — dowcip lub figiel.
- Duży kawałek czegoś. *Odciął kawał chleba.*
- Dowcip, żart. *Znasz ten kawał o…?*
- Figiel (spłatanie komuś kawału). *Spłatali mu kawał.*
- Wzmocnienie: bardzo duży. *Kawał chłopa.*
Odmiana przez przypadki
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | kawał | kawały |
| Dopełniacz | kawału | kawałów |
| Celownik | kawałowi | kawałom |
| Biernik | kawał | kawały |
| Narzędnik | kawałem | kawałami |
| Miejscownik | kawale | kawałach |
Przykłady użycia
- To dopiero kawał roboty.Potocznie: dużo pracy do zrobienia; mówiący podkreśla wysiłek.
- Opowiedział nam stary kawał.Dowcip, głównie w mowie potocznej; często pada w towarzystwie przy stole.
- Przeszliśmy kawał drogi w deszczu.Dużo drogi, ale bez dokładnej liczby kilometrów. Zwrot jest swobodny i bardzo częsty w opowieściach.
Kawał, kawałek, dowcip
- Kawał — duża część czegoś lub dowcip: *kawał sera*, *dobry kawał*.
- Kawałek — zwykle mniejszy: *kawałek ciasta*.
- Wzmocnienie — *kawał drania*, *kawał łobuza*, czasem z podziwem, czasem z naganą.
- Pułapka — w miejscowniku mówimy *o kawale*, a nie „o kawałe”: ł przed końcówką -e zmienia się w l.
Czy kawał to to samo co dowcip?
W języku potocznym tak. W tekstach formalnych częściej użyjemy słowa „dowcip” albo „anegdota”, bo „kawał” brzmi swobodniej i ma też inne znaczenia.
Czy „kawał chłopa” to komplement?
Zwykle tak: oznacza dobrze zbudowanego, silnego mężczyznę. Może jednak brzmieć nieco poufale.