Więzień: kto nim jest i jak się odmienia?
Więzień to osoba pozbawiona wolności, najczęściej odbywająca karę w zakładzie karnym albo przetrzymywana wbrew swojej woli.
Więzień to człowiek, który stracił wolność, bo został osadzony w więzieniu albo uwięziony przez kogoś innego. Słowo jest spokrewnione z więzami i wiązaniem, bo więzień jest dosłownie skrępowany przymusem. W przenośni więźniem można być także własnych lęków czy nawyków.
- Osoba odbywająca karę. *Więzień opuścił zakład po pięciu latach.*
- Osoba przetrzymywana siłą. *Jeńcy wojenni byli więźniami obozu.*
- Ktoś uwięziony w sytuacji (przenośnie). *Czuł się więźniem własnych obowiązków.*
Odmiana rzeczownika
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | więzień | więźniowie |
| Dopełniacz | więźnia | więźniów |
| Celownik | więźniowi | więźniom |
| Narzędnik | więźniem | więźniami |
| Miejscownik | więźniu | więźniach |
Więzień w zdaniu
- Więźniowie mają prawo do codziennego spaceru.Liczba mnoga osobowa kończy się na „-owie”, nie na „-i”.
- Spotkałem byłego więźnia obozu.Biernik równa się dopełniaczowi, bo to rzeczownik rodzaju męskiego osobowego.
- Został okrzyknięty więźniem sumienia.Wyrażenie publicystyczne, podniosłe; chodzi o osobę skazaną za poglądy.
Pochodzenie i rodzina wyrazów
- Etymologia: od prasłowiańskiego rdzenia oznaczającego wiązanie. Z tego samego pnia pochodzą *więzy*, *więzić*, *więzienie* oraz *wiązać*.
- Pisownia: w odmianie pojawia się zmiękczenie: *więzień* – *więźnia*. W dopełniaczu nie piszemy „więznia”.
- Dla porządku: więźniem bywa też osoba tymczasowo aresztowana, jeszcze przed procesem, a dopiero po orzeczeniu kary zapada wyrok.
Czy więzień i skazany to to samo?
Nie. Więźniem może być także osoba tymczasowo aresztowana, wobec której sąd nie wydał jeszcze wyroku. Skazany to ten, komu orzeczono karę.
Czy istnieje żeńska forma tego słowa?
Zwykle używa się tego samego rzeczownika także o kobietach: „ona jest więźniem”. Forma „więźniarka” oznacza raczej pojazd do przewozu osadzonych.