Uśmiech i śmiech: dwa słowa, dwa światy
Uśmiech to wyraz twarzy z lekko uniesionymi kącikami ust, wyrażający radość, sympatię lub ironię; różni się od głośnego śmiechu.
Uśmiech powstał od rzeczownika *śmiech* przez dodanie przedrostka *u-*. Uśmiech jest cichym kuzynem śmiechu: obywa się bez dźwięku, a jednak potrafi powiedzieć więcej niż słowa. W polszczyźnie to też wyraz o wielu odcieniach: promienny, blady, szyderczy, nieśmiały.
- Wyraz twarzy. *Miała promienny uśmiech.*
- Przenośnie: powodzenie. *Uśmiech losu sprawił, że wygrał.*
- Gest grzeczności. *Przywitał ją uśmiechem.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | uśmiech | uśmiechy |
| Dopełniacz | uśmiechu | uśmiechów |
| Celownik | uśmiechowi | uśmiechom |
| Narzędnik | uśmiechem | uśmiechami |
| Miejscownik | uśmiechu | uśmiechach |
Przykłady
- Na jej twarzy pojawił się lekki uśmiech.Zwrot „pojawił się uśmiech” jest częsty w prozie.
- Odpowiedziała z uśmiechem.„Z uśmiechem” wskazuje sposób działania.
- Uśmiechnij się, zrobię zdjęcie!Tryb rozkazujący czasownika dokonanego uśmiechnąć się.
Uśmiech, śmiech, uśmiechać się
- Uśmiechać się (niedokonany) — *uśmiechała się do wszystkich*.
- Uśmiechnąć się (dokonany) — *uśmiechnął się nagle*.
- Śmiech — głośny wyraz rozbawienia; patrz śmiech.
- Uśmiech i radość często idą w parze, ale uśmiech bywa też maską.
Ciekawy jest przymiotnik „uśmiechnięty”: opisuje osobę stale pogodną, a nie tylko tę, która właśnie się uśmiecha. Użyjesz go zarówno wobec ludzi, jak i zwierząt czy przedmiotów, np. „uśmiechnięta buzia” na kubku. W mowie potocznej pojawia się też zdrobnienie „uśmieszek”, które bywa ironiczne albo czułe, zależnie od tonu rozmowy i okoliczności. Warto też pamiętać o zwrocie „uśmiech od ucha do ucha”, który opisuje szeroki, szczery wyraz zadowolenia.
Czy „uśmiech” pisze się przez „ś” czy „sz”?
Przez „ś”: u-śmiech. Zmiękczenie „ś” wynika z pokrewieństwa z wyrazem „śmiech”.
Co znaczy „uśmiech losu”?
To wyrażenie oznacza szczęśliwy zbieg okoliczności, nagrodę od losu.