Uczeń, uczniowie, ucznia — odmiana z ruchomym „e”
Uczeń to osoba uczęszczająca do szkoły albo ucząca się od mistrza. Rzeczownik ma nieregularną odmianę: uczeń, ucznia, w liczbie mnogiej uczniowie.
Uczeń należy do tych rzeczowników, w których samogłoska „e” znika w odmianie. Mówimy „uczeń”, ale „ucznia”, „uczniowi”, „uczniem” — nigdy „uczenia”. W liczbie mnogiej pojawia się osobliwa końcówka -owie: uczniowie.
- Osoba uczęszczająca do szkoły. *Uczeń pierwszej klasy podstawówki.*
- Ten, kto uczy się od mistrza. *Uczeń cieśli uczył się fachu przez kilka lat.*
- Zwolennik nauki lub idei. *Był uczniem filozofa.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | uczeń | uczniowie |
| Dopełniacz | ucznia | uczniów |
| Celownik | uczniowi | uczniom |
| Biernik | ucznia | uczniów |
| Narzędnik | uczniem | uczniami |
| Miejscownik | uczniu | uczniach |
Przykłady użycia
- Uczniowie weszli do klasy.Mianownik liczby mnogiej: końcówka -owie, nie „uczni”.
- Nauczyciel pochwalił ucznia za pracę.Biernik równa się dopełniaczowi, bo rzeczownik jest żywotny.
- Uczeń przerósł mistrza.Przysłowie, które oznacza, że następca bywa lepszy od nauczyciela.
Uczeń i uczennica
Rodzaj żeński tworzy się od tego samego rdzenia: uczennica, liczba mnoga „uczennice”. Gdy mowa o grupie mieszanej, używa się formy męskoosobowej: „uczniowie”, choć w nowoczesnych tekstach pojawia się też „uczennice i uczniowie”. Do szkoły chodzi uczeń, ale na uczelni mówimy raczej o studencie. Osoby w ławkach szkolnych spotykają się z nauką i lekcją, a dobry nauczyciel dba o to, by uczeń nie tylko pamiętał, ale i rozumiał, co czyta.
Czy mówi się „uczenie” w dopełniaczu?
Nie. Poprawnie „ucznia” — samogłoska „e” w odmianie znika.
Czy uczeń i student to to samo?
Nie. Uczeń uczy się w szkole podstawowej lub średniej, student — na uczelni wyższej.