Szyfr: skąd to słowo i co łączy je z cyfrą i zerem?
Szyfr to system tajnego zapisu, w którym znaki lub litery zastępuje się innymi, a także kod do otwarcia zamka lub sejfu.
Szyfr to sposób ukrycia wiadomości przed osobami nieupoważnionymi. Słowo ma to samo arabskie źródło co „cyfra” i „zero” — chodzi o arabskie *sifr*, czyli „pusty”. Dziś kojarzy się z bankowością, internetem i filmami szpiegowskimi, ale zasada pozostaje ta sama: ktoś zna klucz, a ktoś nie.
- Tajny system zapisu. *Cezar używał prostego szyfru przesuwającego litery.*
- Kod otwierający zamek. *Zapomniałem szyfru do kłódki.*
- Wiadomość zaszyfrowana. *Przesłał szyfr w liście.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | szyfr | szyfry |
| Dopełniacz | szyfru | szyfrów |
| Celownik | szyfrowi | szyfrom |
| Biernik | szyfr | szyfry |
| Narzędnik | szyfrem | szyframi |
| Miejscownik | szyfrze | szyfrach |
Przykłady użycia
- Złamali szyfr w ciągu kilku godzin.Kontekst wojskowy lub informatyczny.
- Wpisz szyfr, aby otworzyć sejf.Znaczenie „kod”; potocznie bywa używany zamiennie.
- Listy pisane szyfrem wysyłano przez kuriera.Narzędnik w znaczeniu „za pomocą szyfru”.
Enigma i polscy matematycy
W 1932 roku polscy matematycy Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski jako pierwsi złamali niemiecki szyfr Enigmy. Ich metody przekazano potem sojusznikom i pomogły skrócić wojnę. W języku codziennym szyfr często łączy się z sejfem lub kodem, choć w ścisłym sensie kod zastępuje słowa symbolami, a szyfr — pojedyncze litery. Podstawowy szyfr przesuwający litery nazywa się szyfrem Cezara; jest łatwy do złamania, bo liter w alfabecie jest niewiele.
Czym szyfr różni się od kodu?
Szyfr przekształca litery lub znaki, a kod zamienia całe słowa lub frazy na inne symbole.
Czy mówi się „szyfr” o haśle?
Potocznie tak, np. „szyfr do telefonu”, ale poprawniej mówić „kod” lub „hasło”.