Zimno! Jedno słowo, trzy części mowy
Zimno to niska temperatura powietrza, ale też przysłówek i orzecznik opisujące chłód. W zdaniu bezosobowym mówimy: jest zimno lub zimno mi.
Zimno zaczyna zdanie, gdy za oknem jest minus dziesięć, i kończy je, gdy zapominamy szalika. W polszczyźnie zimno nie ma podmiotu: nie *ja jestem zimno*, tylko *jest mi zimno*. Wyraz wywodzi się od zimy, a jego przeciwieństwem jest ciepło.
- Niska temperatura (rzeczownik). *Zimno doskwierało podróżnym.*
- Orzecznik w zdaniu bezosobowym. *Jest zimno. Zimno mi.*
- Przysłówek. *Spojrzał na mnie zimno.*
- Obojętnie, bez uczuć. *Przyjęto nas zimno.*
Odmiana
| Postać | Forma | Przykład |
|---|---|---|
| Przysłówek | zimno | Odpowiedział zimno. |
| Stopień wyższy | zimniej | Jest coraz zimniej. |
| Stopień najwyższy | najzimniej | Najzimniej było rano. |
| Przymiotnik | zimny, zimna, zimne | zimna woda |
| Rzeczownik | zimno (brak liczby mnogiej) | z powodu zimna |
Przykłady użycia
- Zimno mi, daj kurtkę.Celownik zaimka *mi*: cecha doświadczającego.
- W zimie jest zimno i szybko ściemnia się po czwartej.Orzecznik bez podmiotu.
- Zimno, zimno… ciepło… gorąco!Dziecięca gra w szukanie ukrytej rzeczy.
Zimno w polszczyźnie
Wyraz odziedziczyliśmy z prasłowiańskiego *zima*, które oznaczało porę roku i chłód. W idiomach znajdziemy *zimna wojna*, *zimny prysznic* (przykre otrzeźwienie) i *zimny drań*, czyli człowieka bez uczuć. Warto pamiętać o odmianie: rzeczownik *zimno* występuje praktycznie tylko w liczbie pojedynczej, dlatego mówimy *z zimna*, *od zimna*, *po zimnie*. Pokrewne są czasowniki *oziębić się* i *ziębnąć*, od których pochodzi także *ziąb*, czyli dotkliwy chłód.
Czy zimno to przymiotnik?
Nie. Zimno to rzeczownik, przysłówek lub orzecznik. Przymiotnik brzmi zimny, zimna, zimne.
Jak powiedzieć, że komuś jest zimno?
Mówimy zimno mi lub jest mi zimno, a nie jestem zimno.