Stół: dlaczego raz „ó”, raz „o”?
Stół to mebel z płaskim blatem na nogach, przy którym jemy, pracujemy lub rozmawiamy. Słowo jest klasycznym przykładem wymiany ó–o.
Stół to jeden z najstarszych mebli w domu. Pisownia „ó” w tym wyrazie wynika z tego, że w innych formach wymienia się ona na „o”: stół, stoły, stołek. To doskonała pomoc w nauce ortografii.
- Mebel. *Postawił talerze na stole.*
- Miejsce obrad lub rozmów. *Przy okrągłym stole zasiedli politycy.*
- Posiłek (przenośnie). *Stół wigilijny.*
- Miejsce w prezydium obrad. *Prezydium zasiadło przy stole.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | stół | stoły |
| Dopełniacz | stołu | stołów |
| Celownik | stołowi | stołom |
| Narzędnik | stołem | stołami |
| Miejscownik | stole | stołach |
Przykłady użycia
- Usiądźmy przy stole.Neutralne, codzienne.
- Obiad czeka na stole.Typowe zdanie domowe.
- Rozmowy odbyły się przy okrągłym stole.Odwołanie do obrad z 1989 roku.
Frazeologia stołowa
- Szwedzki stół — bufet, z którego każdy bierze sam.
- Okrągły stół — równorzędna rozmowa wielu stron.
- Pod stołem — nieoficjalnie, ukradkiem.
- Do stołu zwykle potrzebne jest krzesło, a o jedzeniu przypomina słowo kolacja, choć uroczysty stół wigilijny to osobna tradycja.
- W polskich domach tradycyjnie stół był sercem życia rodzinnego, zwłaszcza podczas świąt. W starszych tekstach spotkasz dawne zdrobnienie „stolik”, a dziś tak nazywa się też mały stolik w kawiarni. Zdrobnienie „stolik” zachowuje „o”, co potwierdza regułę.
- Zwróć uwagę na wyrażenie „stół operacyjny” oznaczające specjalistyczny mebel w szpitalu.
Dlaczego „stół” ma „ó”?
Ponieważ w formach pokrewnych występuje „o” (stoły, stołek). To klasyczna reguła wymiany ó–o.
Jak brzmi miejscownik?
„O stole”, „na stole”. Zmiana „ó” na „o” widoczna jest w całej liczbie pojedynczej poza mianownikiem i biernikiem.
Czym różni się stół od biurka?
Biurko to stół przeznaczony do pracy, zwykle z szufladami. Stół jest pojęciem ogólniejszym, bo obejmuje meble jadalne, kuchenne i konferencyjne.