Spokój: ó czy u i skąd to słowo?
Spokój to stan wolny od hałasu, niepokoju i zdenerwowania. Może dotyczyć miejsca, emocji lub sytuacji bez zagrożeń.
Spokój to stan, którego szuka prawie każdy: bez hałasu, pośpiechu i zmartwień. Gdy mówisz „daj mi święty spokój”, nie prosisz o religię, tylko o ciszę i brak zawracania głowy. Słowo opisuje zarówno miejsce, jak i samopoczucie. Jest bliskie ciszy, a jego przeciwieństwem bywa strach.
- Brak hałasu i zamieszania. *W bibliotece panuje spokój.*
- Równowaga psychiczna. *Zachowała spokój w trudnej sytuacji.*
- Brak kłopotów. *Chcę mieć wreszcie spokój z papierami.*
- Wyrażenie prośby (potocznie). *Spokój!* — czyli „ciszej”.
Odmiana rzeczownika (rodzaj męski)
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | spokój | spokoje |
| Dopełniacz | spokoju | spokojów |
| Celownik | spokojowi | spokojom |
| Narzędnik | spokojem | spokojami |
| Miejscownik | spokoju | spokojach |
| Wołacz | spokoju | spokoje |
Spokój w zdaniu
- Zachowaj spokój i zadzwoń po pomoc.Bezpośredni zwrot do osoby, typowy w komunikatach ostrzegawczych.
- Na spokojnie wszystko ci wytłumaczę.Potoczne „na spokojnie” znaczy „bez pośpiechu”.
- Zostawcie mnie w spokoju!Przyimek „w” z miejscownikiem; nie „w spokój”.
Ó, które znika
- Pisownia: w „spokój” piszemy ó, bo wymienia się na o: *spokojny*, *spokojnie*, *spokojem*. To klasyczny sprawdzian na ortografię.
- Pochodzenie: słowo łączy się z rdzeniem *koj-* jak w *pokój*, *ukojenie* i *kojić*. Dawniej *pokój* znaczył właśnie „stan spokoju”, a dopiero później także „pomieszczenie”.
- Zwroty: *dać spokój*, *mieć święty spokój*, *spokojna głowa*, *spokój ducha*, *zachować spokój*.
Dlaczego piszemy „spokój” przez ó?
Bo wymienia się na „o”: spokojny, spokojnie. Gdy wymiana jest możliwa, piszemy ó.
Czy spokój i pokój to to samo?
Nie. Spokój to stan, a pokój to pomieszczenie lub brak wojny. Mają wspólny rdzeń.
Czy da się mówić „spokoje”?
Rzadko, głównie w literaturze: „leśne spokoje”.