Siostra — słowo, które przetrwało z prasłowiańskiego
Siostra to kobieta mająca tych samych rodziców co ktoś inny; także członkini zgromadzenia zakonnego.
Siostra należy do najstarszych polskich słów. Wywodzi się z prasłowiańskiego *sestra, a jej odpowiedniki brzmią podobnie w wielu językach słowiańskich i indoeuropejskich. W polszczyźnie samogłoska *e* po miękkiej spółgłosce przeszła w *io*.
- Rodzeństwo płci żeńskiej. *Moja siostra mieszka w Gdyni.*
- Zakonnica. *Siostra Maria prowadzi przedszkole.*
- Dawniej: pielęgniarka. *Siostra oddziałowa.*
- Przyjaciółka (przenośnie). *Jesteśmy jak siostry.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | siostra | siostry |
| Dopełniacz | siostry | sióstr |
| Celownik | siostrze | siostrom |
| Biernik | siostrę | siostry |
| Narzędnik | siostrą | siostrami |
| Miejscownik | siostrze | siostrach |
Przykłady
- Pomogłam siostrze w nauce.Celownik: pomóc komu? Zmiana „str” na „strz”.
- Mam dwie siostry i jednego brata.Po liczebniku „dwie” stoi forma „siostry”.
- Siostro, daj mi spokój!Wołacz, ton potoczny.
Cioteczna, stryjeczna, wujeczna
- Siostra cioteczna — córka siostry matki lub ojca.
- Siostra stryjeczna — córka stryja, brata ojca.
- Siostra wujeczna — córka wuja, brata matki.
- Dziś zwykle mówimy po prostu „kuzynka” (zob. kuzyn); męski odpowiednik siostry to brat.
W całej rodzinie słowo „siostra” bywa używane także w przenośni: siostry zakonne, „siostrzana pomoc”, miasta siostrzane. Mówimy też „siostrzeniec” i „siostrzenica” o dzieciach siostry, a „siostrzany” w znaczeniu „związany z siostrą” lub „bliźniaczy”, jak w wyrażeniu „firma siostrzana”. W rodzinie mówi się też zdrobniale „siostrzyczka” albo „siostrzyczko” w wołaczu, a starsza siostra bywa określana jako „starsza siostra”.
Skąd zmiana „siostra” → „siostrze” w celowniku?
Zmiana „str” na „strz” (siostra — siostrze) to regularna alternacja w celowniku i miejscowniku, jak w „mistrz — mistrzu”.
Czym różni się siostra rodzona od przyrodniej?
Rodzona ma wspólnych oboje rodziców, przyrodnia tylko jedno z nich.