Rano: pora dnia, przysłówek i „ranny ptaszek”
Rano to początek dnia, od świtu do południa, a także przysłówek odpowiadający na pytanie „kiedy?”: wstałem rano, dziś rano.
Rano to najbardziej wyczekiwana i najbardziej znienawidzona pora dnia. Obie postawy ma w sobie „ranny ptaszek”, który wstaje o świcie, choć „ranny” bywa też ten, kto się skaleczył. To dwa różne przymiotniki.
- Początek dnia (przysłówek). *Wstaję rano o szóstej.*
- Wcześnie. *Jutro rano wyjeżdżamy.*
- Pora dnia (rzeczownik, rzadko). *Od rana do wieczora.*
- W złożeniu. *Z rana było pochmurno.*
Formy i użycie
| Forma | Funkcja | Przykład |
|---|---|---|
| rano | przysłówek | Wstaję rano. |
| z rana | przysłówek | Z rana pada. |
| nad ranem | przysłówek | Wrócił nad ranem. |
| ranek | rzeczownik (m) | Słoneczny ranek. |
| rankiem | narzędnik | Rankiem było mgliście. |
Rano w zdaniu
- Dziś rano spadł śnieg.Pisownia rozłączna: dziś rano, jutro rano, wczoraj rano.
- Wróciliśmy dopiero nad ranem.„Nad ranem” oznacza ostatnie godziny nocy tuż przed świtem.
- Zadzwonię jutro z rana.„Z rana” to potoczna wersja przysłówka „rano”.
Ranny ptaszek i ranny z rany
Przymiotnik „ranny” ma dwa niezwiązane znaczenia. Pierwszy to „odnoszący się do poranka” (ranny ptaszek, ranna godzina), a drugi – „raniony” (ranny żołnierz). Pochodzi on od słowa „rana”, a pierwszy od prasłowiańskiego *ranъ* „wczesny”, jak w staropolskim „rano”, czyli „wcześnie”. Przysłowie: „Kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje”. Pokrewne hasła: poranek, wieczór i dzień. Nie mylimy też „z rana” z „zrana” – pisownia łączna nie istnieje.
Czy „dziś rano” piszemy razem?
Nie, pisownia jest rozłączna: dziś rano, dzisiaj rano. Dotyczy to też „jutro rano”.
Czym różni się ranek od poranka?
Prawie niczym. „Ranek” to po prostu pierwsza część dnia, a „poranek” brzmi nieco bardziej literacko, np. „poranek wielkanocny”.