Okno to „małe oko”: skąd nazwa i dopełniacz okien
Okno to otwór w ścianie, zamknięty szybą, przez który wpada światło. W informatyce okno to prostokątny obszar ekranu, a w kalendarzu także wolna godzina.
Okno pochodzi od słowa „oko”. Prasłowiańskie *okъno* znaczyło dosłownie „małe oko”, bo okno patrzy na świat, tak jak oko, i przepuszcza światło. To samo zjawisko widać w angielskim *window*, które wywodzi się z nordyckiego *vindauga*, „wietrznego oka”.
- Otwór ze szkłem. *Otwórz okno, bo jest duszno.*
- Okno w komputerze. *Zamknij to okno z reklamą.*
- Wolna godzina. *Mam dziś okno między lekcjami.*
- Okno czasowe. *Okno transferowe w piłce nożnej.*
Odmiana — z nieregularnym dopełniaczem
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | okno | okna |
| Dopełniacz | okna | okien |
| Celownik | oknu | oknom |
| Narzędnik | oknem | oknami |
| Miejscownik | w oknie | w oknach |
W zdaniach
- Wyjrzała przez okno i zobaczyła śnieg.Przyimek „przez” i biernik.
- W budynku wybito kilkanaście okien.Dopełniacz liczby mnogiej „okien” jest nieregularny.
- Okno życia przy szpitalu daje szansę najmłodszym.To miejsce, gdzie można anonimowo zostawić noworodka.
Okno i oko
Dopełniacz liczby mnogiej „okien” to wyjątek: końcówki „-ów” tu nie ma, a w środku pojawia się ruchoma samogłoska, jak w „kółko — kółek” czy „pudełko — pudełek”. Zwroty z oknem to „okno na świat”, czyli wejście w szerszy kontekst, oraz „wyrzucić przez okno”, czyli zmarnować. Oko i okno łączy rdzeń, a z kolei drzwi to drugi otwór w ścianie, tym razem do przechodzenia. Pamiętaj, że w miejscowniku piszesz „w oknie”, a w zdrobnieniu „okienko”, w którym też słychać „oko”.
Czy mówi się „okien”, czy „okn”?
Poprawnie „okien”. Ten dopełniacz liczby mnogiej jest nieregularny, więc warto go zapamiętać.
Skąd się wzięło „mieć okno”?
To szkolne określenie wolnej lekcji w planie. Dziś używa się go też w pracy na oznaczenie przerwy w kalendarzu.