Mieć rację czy mieć racji?
Racja to słuszność poglądu lub postępowania, a także dawny wyraz oznaczający rozum lub przydział żywności. Najczęściej występuje w wyrażeniu „mieć rację”.
Racja oznacza słuszność, ale u źródeł jest łacińskim *ratio*, czyli rozumem. Wyrażenie „mieć rację” po polsku wymaga biernika, ale zaprzeczone „nie mieć racji” zmienia formę na dopełniacz. Ta gramatyczna niespodzianka wciąż zaskakuje także native speakerów.
- Słuszność. *Masz rację, że warto spróbować.*
- Argument, uzasadnienie. *Racje obu stron są ważne.*
- Przydział żywności (dawniej). *Dzienna racja chleba.*
Odmiana rzeczownika (rodzaj żeński)
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | racja | racje |
| Dopełniacz | racji | racji |
| Celownik | racji | racjom |
| Biernik | rację | racje |
| Miejscownik | racji | racjach |
Racja w zdaniach
- Przyznaję, masz rację.Biernik w zdaniu twierdzącym.
- Nie masz racji w tej sprawie.Dopełniacz po przeczeniu.
- Racja stanu bywa ważniejsza od interesu partii.Formuła polityczna: dobro państwa.
Racja, rozum i racjonalny
- Racja stanu — interes państwa uznany za nadrzędny.
- Racjonalny — rozumny, oparty na rozsądku; z tego samego pnia co racja.
- Racja żywnościowa — ilość jedzenia przyznana na dzień; angielskie *ration* ma ten sam rodowód.
- Pokrewne: prawda i zgoda to hasła z tej samej rodziny znaczeń.
Pamiętaj o ę w bierniku liczby pojedynczej: *rację*. Najczęstszy błąd to napisanie *racje* zamiast *rację* w zdaniu *Masz rację*. Forma *racje* jest liczbą mnogą. Jeśli nie jesteś pewien, zamień zdanie na *Masz słuszność*: wtedy widać, że biernik kończy się na -ę.
Czy mówi się „mam rację” czy „mam racji”?
W zdaniu twierdzącym *mam rację*. W przeczeniu *nie mam racji*, bo przeczenie wymusza dopełniacz.
Czy racja to to samo co prawda?
Nie. Prawda to zgodność ze stanem faktów, a racja to słuszność stanowiska lub oceny.