Prawda: zgodność z faktami i pytanie „prawda?”
Prawda to zgodność wypowiedzi z rzeczywistością; w mowie potocznej słowo służy też do pytania o potwierdzenie.
Prawda oznacza to, co zgadza się z rzeczywistością, a w rozmowie bywa też pytaniem o zgodę: *Ładnie tu, prawda?* Słowo pochodzi od przymiotnika *prawy*, tego samego, od którego wywodzi się prawo, bo prawy znaczył pierwotnie „właściwy, sprawiedliwy”. Jej przeciwieństwem jest kłamstwo, a człowiek, który ją przekręca, to kłamca.
- Zgodność z faktami. *Powiedz mi całą prawdę.*
- Pytanie o potwierdzenie. *Przyjdziesz jutro, prawda?*
- Zasada, przekonanie. *Prawda objawiona w tradycji religijnej.*
Odmiana rzeczownika
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | prawda | prawdy |
| Dopełniacz | prawdy | prawd |
| Celownik | prawdzie | prawdom |
| Narzędnik | prawdą | prawdami |
| Miejscownik | prawdzie | prawdach |
Prawda w zdaniu
- Prawdę mówiąc, nie lubię tego filmu.Wtrącenie w pierwszej osobie, styl swobodny.
- Prawda w oczy kole.Przysłowie: niewygodna szczera uwaga bywa przykra.
- W jego opowieści nie było ani słowa prawdy.Dopełniacz po przeczeniu: *ani słowa prawdy*.
Alternacja, pokrewieństwo i potoczne użycie
- Alternacja: w celowniku i miejscowniku *d* zamienia się w *dz*: *prawda* – *o prawdzie*, jak *woda* – *o wodzie*.
- Pokrewieństwo: *prawda*, *prawy* i *prawo* mają wspólny rdzeń. *Prawy* znaczy zarówno „po prawej stronie”, jak i „uczciwy”.
- Pytająca „prawda?” to partykuła potwierdzenia, odpowiednik angielskiego *right?* lub *isn’t it?*.
- Przymiotniki: *prawdziwy* (autentyczny) i *prawdomówny* (mówiący prawdę). Od tego samego rdzenia pochodzi przysłówek *prawdziwie* oraz rzeczownik *prawdomówność*.
Czy „prawda” zawsze znaczy fakt?
Nie. W zdaniach pytających to często partykuła prosząca o potwierdzenie, a nie twierdzenie o faktach.
Czym różni się prawda od faktu?
Fakt to zdarzenie lub stan rzeczy możliwy do sprawdzenia. Prawda jest szersza i obejmuje także interpretacje oraz przekonania.