Przełom: moment zwrotny i górski wąwóz
Przełom to gwałtowna zmiana, po której sytuacja wygląda inaczej, a w geografii wąska dolina rzeki przecinająca pasmo górskie.
Przełom to dosłownie miejsce, w którym coś zostało przełamane. Używamy go w geografii, medycynie i historii, a znaczenie za każdym razem jest to samo: po przełomie nic już nie jest takie jak przedtem. Rzeczownik pochodzi od czasownika *przełamać*.
- Moment zwrotny. *Wynalazek okazał się przełomem w medycynie.*
- Granica epok lub okresów. *Na przełomie wieków zmieniły się obyczaje.*
- Zwrot w chorobie. *Lekarze czekali na przełom w stanie pacjenta.*
- Dolina rzeki w górach. *Przełom Dunajca to atrakcja Pienin.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | przełom | przełomy |
| Dopełniacz | przełomu | przełomów |
| Celownik | przełomowi | przełomom |
| Biernik | przełom | przełomy |
| Narzędnik | przełomem | przełomami |
| Miejscownik | o przełomie | o przełomach |
Przełom w zdaniu
- Badacze dokonali przełomu w leczeniu raka.„Dokonać przełomu” to stałe połączenie z dopełniaczem.
- Na przełomie lipca i sierpnia było upalnie.Wyrażenie „na przełomie” wskazuje granicę dwóch okresów.
- Ten rok okazał się przełomowy dla firmy.Przymiotnik „przełomowy” opisuje wydarzenie.
Przełom i wyrażenia czasowe
W wyrażeniu na przełomie dopełniacz obejmuje dwa okresy: *na przełomie roku*, *na przełomie XIX i XX wieku*. Powstaje stąd pułapka: nie mówimy „na przełomie lipiec–sierpień”, tylko „lipca i sierpnia”. Przymiotnik *przełomowy* opisuje coś o dużym znaczeniu, a przysłówek brzmi *przełomowo*. W gospodarce kryzys bywa początkiem przełomu, a w medycynie przełom oznacza moment, w którym choroba ustępuje albo się nasila. W przyrodzie przełom rzeki to miejsce, gdzie woda wyżłobiła koryto w skałach.
Czy „przełom” i „przełomowy” to to samo?
Nie. Przełom to rzeczownik, a przełomowy to przymiotnik opisujący coś, co powoduje zwrot.
Co znaczy „na przełomie wieków”?
Czas, gdy jeden wiek się kończy, a drugi zaczyna.