Kryzys, krytyka i kryterium: wspólny grecki rdzeń
Kryzys to przełomowy, niebezpieczny moment albo długi okres gwałtownego pogorszenia sytuacji, na przykład gospodarczej, politycznej lub życiowej.
Kryzys to słowo, które słyszymy w wiadomościach niemal codziennie. Greckie *krísis* oznaczało rozstrzygnięcie i sąd, więc kryzys jest dosłownie momentem, w którym coś się rozstrzyga: na lepsze lub na gorsze. Z tego samego rdzenia pochodzą krytyka i kryterium.
- Gwałtowne pogorszenie sytuacji. *Kryzys gospodarczy objął cały region.*
- Przełom w chorobie lub w życiu. *Lekarze mówili o kryzysie po trzeciej dobie.*
- Stan psychicznego załamania lub zwątpienia. *Kryzys w małżeństwie trwał rok.*
Odmiana przez przypadki
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | kryzys | kryzysy |
| Dopełniacz | kryzysu | kryzysów |
| Celownik | kryzysowi | kryzysom |
| Biernik | kryzys | kryzysy |
| Narzędnik | kryzysem | kryzysami |
| Miejscownik | kryzysie | kryzysach |
Kryzys w zdaniu
- Firma przeżywa kryzys finansowy.Zestawienie typowe: przeżywać kryzys.
- Po upadku banku wybuchł kryzys zaufania.Metafora: kryzys może dotyczyć także wiary.
- Wielki Kryzys z 1929 roku zmienił światową gospodarkę.Nazwa własna pisana wielką literą.
Rodzina słów i wyrażeń
- Krytyka — z gr. *kritikē*, czyli sztuka rozstrzygania i oceniania.
- Kryterium — miara, według której coś oceniamy lub wybieramy.
- Zarządzanie kryzysowe — przygotowanie do nagłych zdarzeń, np. powodzi. Zwykle pojawia się ono, gdy w grę wchodzi poważny problem.
- Kryzys wieku średniego — okres zwątpienia ok. czterdziestki lub pięćdziesiątki.
W lekarskim języku kryzys oznacza też nagłe zaostrzenie choroby, np. *kryzys nadciśnieniowy*, a w dawnych tekstach medycznych punkt zwrotny, po którym chory zaczynał zdrowieć albo tracił siły. Ten sens jest najbliższy greckiemu pierwowzorowi.
Czy kryzys i recesja to to samo?
Nie. Recesja to spadek aktywności gospodarczej, a kryzys to szersze pojęcie, które może obejmować także politykę czy zdrowie.
Jak zapisać Wielki Kryzys?
Wielką literą, gdy chodzi o światowy kryzys z lat trzydziestych XX wieku. Ogólne „kryzys gospodarczy” piszemy małą.