Sprawca — rzeczownik męski, który odmienia się jak żeński
Sprawca to osoba, która coś zrobiła lub wywołała; w prawie ten, kto dokonał czynu zabronionego.
Sprawca kojarzy się głównie z sądem i kroniką policyjną. To rzeczownik rodzaju męskiego, który odmienia się jak rzeczownik żeński: sprawcy, sprawcę, sprawcą. Pochodzi od czasownika *sprawić*, czyli „zrobić tak, że coś się stało”.
- Ten, kto coś spowodował. *Sprawca wypadku uciekł.*
- Ten, kto dokonał przestępstwa. *Sprawcą włamania okazał się sąsiad.*
- Przyczyna (przenośnie). *Sprawcą zamieszania był wiatr.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | sprawca | sprawcy |
| Dopełniacz | sprawcy | sprawców |
| Celownik | sprawcy | sprawcom |
| Biernik | sprawcę | sprawców |
| Narzędnik | sprawcą | sprawcami |
| Miejscownik | sprawcy | sprawcach |
Przykłady
- Sprawcę zatrzymano po kilku godzinach.Biernik: zatrzymać kogo?
- Nie wiadomo, kto jest sprawcą pożaru.Narzędnik po „być”.
- Sprawcy odpowiedzą przed sądem.Styl urzędowy i prasowy.
Sprawca czy podejrzany?
Dopóki sąd nie wyda wyroku, rzetelne media piszą o podejrzanym lub oskarżonym, nie o sprawcy. Słowo „sprawca” zakłada, że fakt jest ustalony. Pamiętaj o domniemaniu niewinności: to zasada, według której każdy jest niewinny, dopóki sąd nie orzeknie inaczej. Zobacz też: wina, zarzut, policja.
W prawie karnym wyróżnia się, zgodnie z ustawą, sprawcę, współsprawcę, podżegacza i pomocnika. Każda z tych ról ma inne znaczenie i inne konsekwencje. W języku potocznym mówi się też „winowajca”, ale ten wyraz ma wyraźnie wartościujący, oskarżycielski ton, którego sprawca nie ma.
Czy sprawca to to samo co przestępca?
Nie zawsze: sprawcą może być też ktoś, kto wywołał szkodę nieumyślnie, na przykład kolizję.
Jak brzmi wołacz od „sprawca”?
„Sprawco!”, choć w praktyce ta forma pojawia się rzadko, głównie w mowie patetycznej.