Masło: smarowidło, które dało nazwę „maśle maślanemu”
Masło to tłuszcz zwierzęcy wytwarzany ze śmietany, używany do smarowania pieczywa i pieczenia. Słowo pochodzi od czasownika oznaczającego smarowanie.
Masło to tłuszcz mleczny otrzymywany przez ubijanie śmietany. Powiedzenie „masło maślane” jest przykładem pleonazmu, bo masło samo w sobie jest już maślane, więc dodatkowy przymiotnik nic nie wnosi. Samo słowo oznaczało pierwotnie coś, czym się smaruje.
- Tłuszcz z mleka. *Posmaruj chleb masłem i dodaj szczypiorek.*
- Nazwa past niemlecznych. *Masło orzechowe* i *masło shea* to tłuszcze lub pasty roślinne.
- W kuchni. *Ciasto kruche wymaga zimnego masła.*
- W przenośni. *Jak po maśle* — bez trudności, gładko.
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | masło | masła |
| Dopełniacz | masła | mas |
| Celownik | masłu | masłom |
| Biernik | masło | masła |
| Narzędnik | masłem | masłami |
| Miejscownik | (o) maśle | (o) masłach |
Przykłady
- Zostało mi pół kostki masła.Dopełniacz, język kuchenny.
- Wszystko poszło jak po maśle.Frazeologizm: gładko, bez problemów.
- Nie mów „masło maślane”, powiedz po prostu „masło”.Uwaga stylistyczna o pleonazmie.
Pochodzenie i zwroty
- Prasłowiańskie *maslo* pochodzi od czasownika *mazati* („smarować”). Stąd ten sam rdzeń w słowach mazać, smar i maź.
- Masło maślane — zbędne powtórzenie, na przykład „cofnąć się do tyłu”.
- Wiedzieć, po której stronie chleb jest masłem posmarowany — rozumieć, co jest dla siebie korzystne.
- Masło klarowane (ghee) wytrzymuje wyższą temperaturę, więc nadaje się do smażenia, a zwykłe masło szybko się przypala.
Czy masło i margaryna to to samo?
Nie. Masło powstaje ze śmietany zwierzęcej, a margaryna z tłuszczów roślinnych.
Jak brzmi miejscownik słowa „masło”?
W maśle, o maśle. Zmienia się nie tylko końcówka, ale i spółgłoska: *sł → śl*.
Dlaczego „masło maślane” bywa błędem?
Bo powtarza to samo słowo dwa razy, choć bez potrzeby. Jest przykładem pleonazmu, czyli nadmiaru słów.