Ogień: płomień, ostrzał i przysłowie o ogniu
Ogień to zjawisko spalania z widocznym płomieniem i ciepłem, a także ostrzał z broni oraz przenośnie gwałtowne uczucie.
Ogień to jedno z najstarszych słów w polszczyźnie. Odmiana jest nieregularna, bo „e” w temacie znika: ogień – ognia, nie „ogienia”. Rzeczownik jest rodzaju męskiego i pojawia się w setkach powiedzeń, od kuchennych po wojenne.
- Płomień powstały przez spalanie. *Rozpalili ogień w kominku.*
- Ostrzał z broni. *Żołnierze otworzyli ogień.*
- Gwałtowne uczucie (przenośnie). *W jej głosie był ogień.*
Odmiana rzeczownika
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | ogień | ognie |
| Dopełniacz | ognia | ogni |
| Celownik | ogniowi | ogniom |
| Biernik | ogień | ognie |
| Narzędnik | ogniem | ogniami |
| Miejscownik | o ogniu | o ogniach |
Ogień w zdaniu
- Mam ogień? Zapalniczka się skończyła.Potocznie: prośba o zapałki lub zapalniczkę.
- W nocy wybuchł ogień w starej stodole.Sprawozdawcze, opis zdarzenia.
- Pokazy sztucznych ogni odbędą się o północy.Liczba mnoga w zwrocie „sztuczne ognie”.
Ogień w przysłowiach
- Przyjść jak po ogień – wpaść na krótką chwilę, bez zasiadania.
- Iść za kimś w ogień – być mu całkowicie oddanym.
- Bawić się ogniem – igrać z niebezpieczeństwem.
- Ognia! – komenda wojskowa; porównaj hasła płomień i pożar.
W polskim folklorze ogień miał moc oczyszczającą: palono wianki w noc świętojańską, a ogniska rozpalano także w czasie żniw. Wyrażenie „ogień i woda” oznacza dwie przeciwstawne siły, a „być w ogniu krytyki” – znosić ostrą ocenę.
Dlaczego ogień ma w dopełniaczu ognia?
Bo samogłoska „e” w temacie wypada, a „ń” zmienia się w „n”. Podobnie mówimy: dzień – dnia.
Czym ogień różni się od ogniska?
Ogień to zjawisko, a ognisko to miejsce, w którym go rozpalono.