Lalka: zabawka, powieść Prusa i komplement z przymrużeniem oka

Lalka to jedna z najstarszych zabawek świata, a w Polsce także tytuł jednej z najsłynniejszych powieści. Powieść „Lalka” Bolesława Prusa z 1890 roku nie jest o zabawce, tylko o kupcu Wokulskim i jego beznadziejnej miłości do panny Izabeli. Samo słowo ma charakter dziecięcy i dźwiękonaśladowczy, podobnie jak *mama* czy *tata*.

• Zabawka w kształcie postaci. *Dostała na urodziny lalkę z długimi włosami.*
• Postać teatralna. *Teatr lalek* wystawia bajki dla dzieci.
• Tytuł powieści Prusa. *Na lekturze omawialiśmy „Lalkę”.* Tytuł pisze się wielką literą i w cudzysłowie.
• Pieszczotliwie o ładnej kobiecie. *Ale z niej lalka!* — komplement potoczny, który bywa uznawany za protekcjonalny.

Odmiana

Przykłady

• Mała Ola układa lalki do snu.Neutralne, dziecięce.
• W ubiegłym tygodniu byliśmy w teatrze lalek.Dopełniacz l. mn.: lalek, bez „lalków”.
• Zachowywał się jak marionetka — lalka w cudzych rękach.Przenośnia: ktoś bez własnej woli.

Lalki w kulturze

Lalkę w prostej postaci znali już starożytni Egipcjanie i Rzymianie. W polskiej tradycji ludowej ważne są lalki szmaciane i kukiełki, a w teatrze kluczowe jest rozróżnienie między pacynką (z ręką wewnątrz), marionetką (na nitkach) i kukiełką (na drążku). Gdy mówimy o dziecięcych zabawkach, lalka jest obok misia pierwszym skojarzeniem. Zwrot *bawić się lalkami* kojarzy się z dziecinnością, choć dziś lalki kolekcjonują również dorośli.