Nakaz: kiedy państwo każe coś zrobić
Nakaz to urzędowy lub prawny rozkaz zobowiązujący do określonego działania, na przykład nakaz zapłaty. W szerszym sensie każda reguła mówiąca „musisz”.
Nakaz to polecenie, które trzeba wykonać, bo wynika z przepisu lub decyzji organu. Słowo jest dokładnym przeciwieństwem zakazu: nakaz każe działać, zakaz każe powstrzymać się od działania. Pochodzi od czasownika *nakazać*, który zbudowano z przedrostka *na-* i *kazać*.
- Polecenie urzędowe. *Nakaz zapłaty trzeba odebrać w ciągu dwóch tygodni.*
- Dokument sądowy. *Nakaz aresztowania wydaje sąd lub prokurator.*
- Zasada moralna. *Nakaz pomagania słabszym wynika z wychowania.*
- Przepis o obowiązku. *Nakaz jazdy z włączonymi światłami obowiązuje cały rok.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | nakaz | nakazy |
| Dopełniacz | nakazu | nakazów |
| Celownik | nakazowi | nakazom |
| Biernik | nakaz | nakazy |
| Narzędnik | nakazem | nakazami |
| Miejscownik | (o) nakazie | (o) nakazach |
Przykłady
- Sąd wydał nakaz eksmisji.Język prawny.
- Znak z nakazem jazdy prosto stoi na skrzyżowaniu.Drogowy znak nakazu: niebieski, okrągły.
- Mam wewnętrzny nakaz, by nie zostawiać ludzi w potrzebie.Znaczenie moralne.
Nakaz, zakaz i rozkaz
Trzy słowa sąsiadują ze sobą. Zakaz mówi: „nie rób”, nakaz — „zrób”, a rozkaz to polecenie wydane w hierarchii, zwłaszcza wojskowej. Różnica dotyczy także źródła: nakaz zwykle wynika z prawa lub decyzji, rozkaz — od przełożonego. Na drogach spotkasz niebieskie okrągłe znaki nakazu, a czerwone kółka oznaczają zakaz. Przedrostek na- w *nakazie* wskazuje działanie skierowane na kogoś. W odmianie końcówka brzmi *nakazu*, *nakazem*, więc z zostaje nawet tam, gdzie słyszysz „s”.
Czy nakaz i zakaz to to samo?
Nie, to przeciwieństwa. Nakaz zobowiązuje do działania, zakaz — do powstrzymania się.
Co to jest nakaz zapłaty?
To orzeczenie sądu zobowiązujące dłużnika do zapłaty długu w określonym terminie.
Czy nakaz można zaskarżyć?
Tak, zwykle istnieje droga odwoławcza, ale terminy bywają krótkie, więc trzeba sprawdzić pouczenie w dokumencie.