Palec: słowo, które znika e, i dwa palce whisky
Palec to ruchoma część dłoni lub stopy, a także dawna miara długości oraz miara płynu w szklance (np. dwa palce).
Palec towarzyszy człowiekowi od urodzenia, więc nic dziwnego, że język zrobił z niego bohatera licznych zwrotów. Mówi się o kimś, kto nic nie robi, że „palcem nie kiwnął”. Rzeczownik jest rodzaju męskiego, a w odmianie e znika: palec – palca.
- Część dłoni lub stopy. *Skaleczyła się w palec.*
- Miara ilości płynu w naczyniu. *Nalał sobie dwa palce whisky.*
- Dawna miara długości. *Szerokość jednego palca odpowiadała mniej więcej dwóm centymetrom.*
Odmiana rzeczownika
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | palec | palce |
| Dopełniacz | palca | palców |
| Celownik | palcowi | palcom |
| Biernik | palec | palce |
| Narzędnik | palcem | palcami |
| Miejscownik | o palcu | o palcach |
Palec w zdaniu
- Wskazał palcem na mapie miejsce wypadku.Dosłowne użycie z narzędnikiem.
- Przytrzasnęłam sobie palec drzwiami.Potocznie o drobnym urazie.
- Nie ruszył palcem, żeby pomóc.Idiom oznaczający brak jakiegokolwiek wysiłku.
Palec w przysłowiach
- Palcem nie kiwnąć – nic nie zrobić.
- Patrzeć przez palce – celowo przymykać oczy na czyjeś wykroczenia.
- Mieć lepkie palce – kraść.
- Palec boży – znak opatrzności.
- Powiązane hasła: dłoń i noga.
W anatomii pięć palców ręki nazywa się inaczej: kciuk, wskazujący, środkowy, serdeczny i mały. Przy stopie mówimy o palcach stopy, a ich największy to paluch. W codziennym języku łatwo więc zauważyć, że palec to nazwa kategorii, a nie jednego konkretnego miejsca.
Dlaczego palec odmienia się bez e (palca)?
Bo e jest tzw. samogłoską ruchomą i wypada w formach zależnych. Podobnie jest w słowach pies, lew, sen.
Co to znaczy „dwa palce”?
W rozmowie o napojach to potocznie około czterech centymetrów trunku w szklance.