Mandat: kara, poselstwo i „oddanie w rękę”

Mandat to słowo z dwiema bardzo różnymi twarzami: jedną urzędową i drugą polityczną. Łacińskie *mandare* składa się z *manus* (ręka) i *dare* (dawać), więc mandat to dosłownie coś „oddanego w rękę”, czyli powierzonego. Z czasem słowo zawęziło się do polecenia i upoważnienia.

• Kara pieniężna za wykroczenie. *Dostał mandat za przekroczenie prędkości.*
• Upoważnienie do działania. *Mandat zaufania udzielony zarządowi.*
• Mandat posła. *Poseł złożył mandat po wyborze na prezydenta miasta.*

Odmiana przez przypadki

Mandat w zdaniu

• Policja wystawiła mu mandat na sto złotych.Wystawiać mandat to typowe zestawienie.
• Zapłacił mandat w terminie.Mandat kredytowy trzeba opłacić w ciągu siedmiu dni od przyjęcia.
• Partia zdobyła trzydzieści mandatów w parlamencie.Znaczenie polityczne: miejsce w parlamencie.

Mandat a prawo

• Mandat karny — nakładany przez policję za wykroczenie; można go przyjąć lub odmówić jego przyjęcia, a wtedy sprawę rozstrzyga sędzia.
• Mandat kredytowy — odmiana mandatu karnego, który opłaca się później przelewem lub na poczcie, a nie na miejscu.
• Mandat poselski — prawo wykonywania funkcji posła.
• Mandat zaufania — przenośnie: poparcie wyborców, z którego wynika prawo rządzących do działania.

Poza polityką i drogami słowo ma jeszcze historyczne zastosowanie: po I wojnie światowej Liga Narodów powierzała niektóre terytoria państwom-opiekunom w formie tak zwanych mandatów. Zobaczysz więc zwroty „terytorium mandatowe” albo „mandat ONZ”.