Sędzia: osoba w todze, która rozstrzyga spory
Sędzia to osoba, która rozstrzyga spory w sądzie lub kieruje przebiegiem zawodów sportowych i pilnuje przestrzegania zasad.
Sędzia wydaje wyroki albo pilnuje reguł w grze. To jeden z niewielu rzeczowników męskich zakończonych na -a, który w liczbie pojedynczej odmienia się jak przymiotnik: sędziego, sędziemu, sędzim. Dlatego mówimy „widzę sędziego”, a nie „widzę sędzię”. Sędzia w sądzie pracuje na sali rozpraw i orzeka na podstawie przepisów.
- Funkcja w sądzie. *Sędzia ogłosił wyrok.*
- Arbiter w sporcie. *Sędzia gwizdnął koniec meczu.*
- Osoba oceniająca. *Jurorzy to sędziowie konkursu tańca.*
- W potocznym użyciu. *Nie bądź sędzią we własnej sprawie.*
Odmiana rzeczownika
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | sędzia | sędziowie |
| Dopełniacz | sędziego | sędziów |
| Celownik | sędziemu | sędziom |
| Narzędnik | sędzią | sędziami |
| Miejscownik | sędzim | sędziach |
| Wołacz | sędzio! | sędziowie! |
Sędzia w zdaniu
- Sędzia pokazał piłkarzowi żółtą kartkę.Dopełniacz liczby pojedynczej brzmi jak przymiotnik: *sędziego*.
- Rozmawiałem z sędzim, który prowadził sprawę.Miejscownik *o sędzim* – nietypowa końcówka.
- Wysoki Sądzie, proszę o głos.Zwrot oficjalny do sędziego na sali sądowej.
Sędzia i jego żeńskie odpowiedniki
- Forma żeńska: zwykle mówi się *pani sędzia*, a w tekstach urzędowych *sędzia Anna Kowalska*. Słowo *sędzina* oznaczało dawniej żonę sędziego.
- Etymologia: słowo należy do rodziny wyrazów *sąd*, *sądzić*, *sądowy*, więc *sędzia* to dosłownie ten, kto sądzi. Zwróć uwagę na wymianę *ą* – *ę*: *sąd – sędzia*.
- Frazeologizm: *być sędzią we własnej sprawie* znaczy oceniać coś, w czym samemu jest się zainteresowanym.
Czy sędzia musi nosić togę?
Tak, w sądzie sędzia występuje w todze podczas rozpraw, co podkreśla powagę urzędu. Sędziowie sportowi mają natomiast koszulki w określonym kolorze.
Jak zwracać się do sędziego w sądzie?
Mówi się *Wysoki Sądzie*, bo sędzia reprezentuje cały sąd jako instytucję.