Lustro i lusterko: zwierciadło w polszczyźnie

Lustro to przedmiot tak codzienny, że rzadko myślimy o jego słownictwie. Obok niego żyje starsze, książkowe „zwierciadło”, a przy odmianie trzeba uważać na dopełniacz liczby mnogiej: poprawnie „luster”, nie „lustr”. W poezji używa się go także w znaczeniu przenośnym.

• Przedmiot odbijający obraz. *Przejrzała się w lustrze.*
• Gładka powierzchnia wody. *Jezioro było gładkie jak lustro.*
• Rodzaj powierzchni (np. w technice). *Lustro wody w zbiorniku opadło.*

Odmiana przez przypadki

Lustro w zdaniu

• Spójrz w lustro i uśmiechnij się.Biernik: w lustro (ruch w kierunku).
• W lustrze zobaczył własną twarz.Miejscownik: w lustrze (r → rz).
• Pęknięte lustro ma przynieść pecha.Przesąd: siedem lat nieszczęścia.

Lustro, lusterko, zwierciadło

• Lusterko — małe lustro, np. kieszonkowe lub samochodowe (*lusterko wsteczne*).
• Zwierciadło — wyraz starszy, książkowy; stosowany w poezji i w nazwach, jak *zwierciadło wody*.
• Lustro w przenośni — „literatura jest zwierciadłem epoki” znaczy, że ją odzwierciedla.
• Materiał — dawniej lustra robiono z polerowanego metalu, a dziś z szkła pokrytego srebrem lub aluminium.

Z lustrami wiąże się wiele przesądów: stłuczone lustro ma przynieść siedem lat pecha, a przykrycie go w domu żałoby jest dawnym zwyczajem. W bajkach lustro bywa magiczne i mówi prawdę, jak w „Królewnie Śnieżce”: „Lustereczko, powiedz przecie, kto jest najpiękniejszy w świecie?”.