Szkło: od okna po „szklane domy” Żeromskiego
Szkło to przezroczysty, kruchy materiał wytwarzany z piasku, a także wyroby z niego, np. naczynia, okna i soczewki okularów.
Szkło to materiał, który znamy od tysięcy lat i który wciąż nazywamy tym samym słowem. Żeromski w „Przedwiośniu” opisał „szklane domy” jako utopijną wizję lepszej Polski; od tej pory wyrażenie to weszło do języka. Szkło jest też podstawą wielu codziennych przedmiotów.
- Materiał z piasku, sody i wapienia. *Szkło pęka pod wpływem uderzenia.*
- Wyroby ze szkła. *W kredensie stoi najlepsze szkło.*
- Soczewki w okularach. *Wymieniłem szkła, bo wada się pogłębiła.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | szkło | szkła |
| Dopełniacz | szkła | szkieł |
| Celownik | szkłu | szkłom |
| Biernik | szkło | szkła |
| Narzędnik | szkłem | szkłami |
| Miejscownik | szkle | szkłach |
Przykłady użycia
- Uważaj, na podłodze jest szkło.Rejestr neutralny; zwykle jako ostrzeżenie.
- Zbij szkło dopiero w razie pożaru.Napis na tabliczkach przeciwpożarowych.
- Potrzebuję nowych szkieł do okularów.Dopełniacz liczby mnogiej ze wstawionym „e”.
Formy trudniejsze niż się wydaje
W miejscowniku „w szkle” zmienia się końcówka i znika twarde „ł”, a w dopełniaczu liczby mnogiej pojawia się wstawne „e”: „szkieł”. Przymiotnik od szkła to „szklany”, pisany z „kl”: szklana butelka, szklany dach, szklany sufit. Bliskie znaczeniowo słowa to okno, lustro i butelka, ale „szkło” jako rzeczownik zbiorowy oznacza materiał, a nie konkretny przedmiot.
Skąd wzięło się wyrażenie „szklane domy”?
Pochodzi z powieści Stefana Żeromskiego „Przedwiośnie” z 1924 roku; symbolizuje marzenie o nowoczesnym, sprawiedliwym kraju.
Czy szkło to ciało stałe?
Fizycy zaliczają je do ciał amorficznych, czyli bez uporządkowanej struktury kryształu, choć w życiu codziennym zachowuje się jak ciało stałe.