Budżet: małe skórzane torebki i duże pieniądze
Budżet to plan dochodów i wydatków na określony czas, tworzony przez państwo, firmę lub rodzinę. W znaczeniu potocznym oznacza po prostu sumę, którą można wydać.
Budżet to słowo z dziedziny finansów, które każdy zna z domowego liczenia. Zaskakujące jest jego pochodzenie: oznaczało pierwotnie skórzaną torbę, w której przechowywano pieniądze. Wyraz dotarł do nas z angielskiego i francuskiego, a ten sięga starofrancuskiego *bougette*.
- Plan dochodów i wydatków. *Rada miasta uchwaliła budżet na przyszły rok.*
- Dostępna suma. *Mamy ograniczony budżet na wakacje.*
- Domowy plan finansowy. *Rodzina prowadzi wspólny budżet.*
- Środki przeznaczone na cel. *Budżet filmu wynosił dwa miliony.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | budżet | budżety |
| Dopełniacz | budżetu | budżetów |
| Celownik | budżetowi | budżetom |
| Biernik | budżet | budżety |
| Narzędnik | budżetem | budżetami |
| Miejscownik | o budżecie | o budżetach |
Przykłady użycia
- Przekroczyliśmy budżet o dwadzieścia procent.Czasownik *przekroczyć* z biernikiem.
- Planujemy wesele w ramach skromnego budżetu.Połączenie z przyimkiem *w ramach*.
- Dochody i wydatki trzeba wpisać do budżetu domowego.Przymiotnik domowy zawęża znaczenie.
Słowo, które nosiło pieniądze
Francuskie *bougette* było zdrobnieniem od *bouge* (torba), a ono z kolei sięga łacińskiego *bulga*. Angielski *budget* oznaczał pierwotnie torbę, z której brytyjski minister finansów wyciągał dokumenty o przyszłych wydatkach, i stąd nowoczesne znaczenie. W polszczyźnie zadomowiły się zarówno *budżet*, jak i wyrazy pokrewne: *budżetowy*, *budżetówka* (potocznie sektor publiczny). Warto dodać do tego słowa, takie jak koszt i finanse, bo tworzą wspólny kręg pojęciowy.
Dlaczego budżet piszemy przez ż?
Zapis oddaje wymowę zapożyczenia (dż). Reguła ortograficzna tu nie pomaga, pisownię trzeba po prostu zapamiętać.
Czy budżetówka to poprawne słowo?
To potoczne określenie osób zatrudnionych w sferze budżetowej. W języku oficjalnym lepiej mówić: sektor finansów publicznych.