Lada dzień, lada chwila i lada sklepowa
Lada to blat w sklepie lub barze, przy którym obsługuje się klientów. Jako partykuła w zwrotach „lada dzień” lub „lada chwila” oznacza wkrótce albo byle jaki.
Lada w polszczyźnie to dwa słowa, które wyglądają identycznie. Rzeczownik oznacza stół sklepowy, a niezmienna partykuła „lada” znaczy „byle jaki” albo „zaraz, w każdej chwili”. Dlatego w jednym zdaniu może paść „lada dzień” obok „stoję przy ladzie”.
- Blat w sklepie lub barze. *Sprzedawca stoi za ladą.*
- Wkrótce. *Wyniki mają być lada dzień.*
- Byle jaki. *Nie wyjdzie z lada kim.*
Odmiana rzeczownika
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | lada | lady |
| Dopełniacz | lady | lad |
| Celownik | ladzie | ladom |
| Narzędnik | ladą | ladami |
| Miejscownik | na ladzie | na ladach |
W rozmowie
- Paczka dotrze lada dzień.Zwrot dwuczłonowy, zapisujemy oddzielnie.
- Poprosił o rachunek przy ladzie.Miejscownik po przyimku „przy”, a „ladzie” ma wymianę d:dz.
- Nie biorę lada jakiej roboty.Znaczy „byle jakiej”, styl nieco potoczny.
Spod lady i inne tropy
Wyrażenie „spod lady” pochodzi z czasów niedoborów w sklepach, gdy najlepsze towary sprzedawano znajomym spod lady, czyli poza oficjalną sprzedażą. Do dziś oznacza coś kupowanego nieoficjalnie. „Lada” w sensie „zaraz” łączy się z rzeczownikami takimi jak chwila albo dzień. W sklepie lada stoi zwykle obok kasy. Od tego samego rdzenia pochodzi książkowe „ladaco”, czyli ktoś niewart zaufania: „ladaco, nie człowiek”. Partykułę „lada” zapisujesz zawsze osobno.
Czy „lada dzień” znaczy to samo co „codziennie”?
Nie. To „zaraz, w najbliższych dniach”, a nie powtarzalność.
Czym lada różni się od blatu?
Lada to mebel w punkcie obsługi klientów, a blat to dowolna płaska powierzchnia, na przykład kuchenna.
Jak zapisujemy „lada jaki”?
W dwóch wyrazach, tak jak „lada kto” czy „lada co”.