Kwiat: od łąki po „kwiat młodzieży”
Kwiat to barwna część rośliny, zawierająca narządy rozmnażania, a także cała mała roślina ozdobna. Przenośnie oznacza to, co najlepsze w danej grupie.
Kwiat to jedno z tych słów, które łączą botanikę z poezją. W kwiecie wieku nie oznacza wieku kwiatu, lecz okres, w którym człowiek jest u szczytu sił. Samo słowo sięga prasłowiańskiego *květъ* i jest bliskie wielu językom słowiańskim, na przykład czeskiemu *květ*.
- Część rośliny. *Kwiat jabłoni pachnie wiosną.*
- Roślina ozdobna. *Kupiła doniczkowe kwiaty na parapet.*
- Najlepsza część grupy (przenośnie). *Kwiat polskiej inteligencji zginął w czasie wojny.*
- Zdrobnienie i potoczny wyskok. *Kwiatek* to mały kwiat, ale też ironicznie błąd lub dziwaczna sytuacja: *No, to mamy kwiatek!*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | kwiat | kwiaty |
| Dopełniacz | kwiatu | kwiatów |
| Celownik | kwiatowi | kwiatom |
| Biernik | kwiat | kwiaty |
| Narzędnik | kwiatem | kwiatami |
| Miejscownik | (o) kwiecie | (o) kwiatach |
W zdaniu
- Przyniósł mi bukiet kwiatów z ogródka.Dopełniacz l. mn. po „bukiet”.
- Drzewa stały w pełnym kwiecie, a pszczoły szumiały.Miejscownik z alternacją a : e, typowy dla wyrażenia „w kwiecie”.
- Po ukończeniu studiów ruszył w świat w kwiecie wieku.Utarty związek; styl książkowy.
Kwiat w przysłowiach i obrazach
- Kwiatek do kożucha — rzecz zupełnie zbędna lub nietrafiona w danym miejscu.
- Od kwiatka do kwiatka — o przeskakiwaniu z tematu na temat.
- Kwiat paproci — według ludowych wierzeń rozkwita w noc świętojańską, choć paprocie nie kwitną; to klasyczny motyw legend.
- Wiosną najpiękniej widać to w ogrodzie, gdzie rosną trawa i krzewy, a drzewa okrywają się płatkami. Naturalnie zaczyna się też wiosna.
Czy kwiat paproci istnieje?
Nie, paprocie rozmnażają się przez zarodniki. Kwiat paproci to motyw z podań ludowych.
Dlaczego mówi się „w kwiecie”, a nie „w kwiatu”?
Po przyimku *w* występuje miejscownik, a w nim samogłoska zmienia się z *a* na *e*: kwiat — w kwiecie.
Czy „kwiat” może być przymiotnikiem?
Nie, ale od niego pochodzi przymiotnik *kwiatowy*, na przykład *wzór kwiatowy*.