Kres: koniec, granica i dlaczego mówimy „Kresy”
Kres to koniec, granica lub ostatni punkt czegoś. Wyraz występuje głównie w zwrotach typu „położyć kres” czy „u kresu sił”.
Kres to koniec czegoś albo granica, której nie da się przekroczyć. Mówi się go w wyrażeniach podniosłych i formalnych: „kres cierpliwości”, „kres wytrzymałości”, „u kresu życia”. Ma charakter książkowy, rzadko słychać go w luźnej rozmowie.
- Koniec, granica. *Dotarli do kresu swoich możliwości.*
- Ostatni moment. *U kresu życia napisał pamiętnik.*
- Dawne ziemie wschodnie (jako Kresy). *Pochodził z Kresów Wschodnich.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Przykład |
|---|---|---|
| mianownik | kres | Kres jest bliski. |
| dopełniacz | kresu | Nie widać kresu. |
| celownik | kresowi | Przyglądał się kresowi drogi. |
| biernik | kres | Położyć kres. |
| narzędnik | kresem | Z kresem lata skończyła się swoboda. |
| miejscownik | kresie | Był na kresie wytrzymałości. |
Przykłady użycia
- Położyli kres plotkom.Zwrot: zakończyli coś definitywnie.
- Był u kresu sił po całodniowej wspinaczce.Silny zwrot oznaczający skrajne zmęczenie.
- Nowe prawo kładzie kres swobodzie.Styl formalny, prasowy.
Kres, koniec i granica
- Koniec — najpowszechniejsze słowo, neutralne.
- Kres — wzniosłe, pokazuje ostateczność lub granicę możliwości.
- Granica — linia podziału, także w przenośni.
- Limit — wartość, której nie wolno przekroczyć.
- „Kresy” w polskiej historii to wschodnie tereny dawnej Rzeczypospolitej; mówi się o nich z nostalgią lub krytycznie, w zależności od perspektywy.
Czy można powiedzieć „kres końca”?
To pleonazm. Wystarczy „kres” lub „koniec”.
Czy „kres” jest synonimem „końca”?
Tak, ale o wyższym stylu. Kres często sugeruje granicę możliwości, a koniec jest po prostu punktem zakończenia.
Czy „kres” używa się w mowie potocznej?
Rzadko. W rozmowie zwykle mówimy „koniec”, a „kres” zostawiamy na styl wyższy lub tekst pisany.
Czy „Kresy” pisze się dużą literą?
Tak, jako nazwę historycznej krainy: „Kresy Wschodnie”. W znaczeniu ogólnym „kresy” bywa też małą literą.