Smak: co czujemy na języku, a co w gustach
Smak to wrażenie wywoływane w ustach przez pokarm lub napój, a także wyczucie estetyki: ktoś ma dobry smak, gdy trafnie dobiera rzeczy.
Smak jest zmysłem, który rozpoznajemy językiem, a oceniamy sercem. W polszczyźnie to słowo służy do opisu jedzenia, ale też gustu – i tu leży pułapka. Mówimy „ma przyjemny smak” o jedzeniu, a „ma dobry smak” o człowieku, który trafnie dobiera ubrania i wnętrza.
- Wrażenie w ustach. *Zupa ma lekko słony smak.*
- Gust, wyczucie estetyki. *Ubiera się ze smakiem.*
- Odmiana produktu. *Lody w smaku pistacjowym.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | smak | smaki |
| Dopełniacz | smaku | smaków |
| Celownik | smakowi | smakom |
| Narzędnik | smakiem | smakami |
| Miejscownik | smaku | smakach |
Smak w zdaniu
- Smakuje mi ta zupa.Czasownik „smakować” łączy się z celownikiem: komu? mi, ci, mu.
- Zjadł obiad z dużym smakiem.„Ze smakiem” (nie „z smakiem”) – z apetytem; przyimek „z” przyjmuje formę „ze” przed grupą spółgłosek.
- O gustach się nie dyskutuje.Przysłowie o względności osobistych upodobań.
Pięć smaków i słowa pokrewne
Fizjologowie wyróżniają pięć smaków podstawowych: słodki, kwaśny, słony, gorzki i umami. Wszystko inne, co nazywamy smakiem, to w dużej mierze mieszanka z zapachem. Nie bez powodu przy zatkanym nosie jedzenie wydaje się mdłe. W opisach smaku wracają cukier i apetyt, a przyprawy, np. pieprz, dodają potrawie charakteru. O smaku w sensie węchowym przypomni hasło zapach. Etymologicznie słowo pochodzi od prasłowiańskiego *smakъ* i jest rodziną czasownika „smakować”.
Dlaczego mówimy „smakuje mi”, a nie „smakuję”?
Bo podmiotem jest jedzenie, a osoba stoi w celowniku. Konstrukcja jest bezosobowa.
Czy „smak” i „gust” znaczą to samo?
W przenośni tak: oba opisują upodobania. Smak odnosi się też do wrażeń na języku, a gust zwykle wyłącznie do estetyki.