Koszmar: zły sen, który wychodzi z łóżka
Koszmar to bardzo zły, męczący sen, a w przenośni sytuacja lub rzecz, która jest przerażająca albo wyjątkowo uciążliwa.
O trzeciej w nocy budzisz się zlany potem po koszmarze. Słowo „koszmar” jest dziś częściej przenośnią niż nazwą snu: mówimy tak o remoncie, sesji egzaminacyjnej albo korku na obwodnicy. Z czasem rzeczywistość zaczęła nas straszyć mocniej niż marzenia senne.
- Zły sen. *Dręczy go koszmar o spadaniu.*
- Przerażające przeżycie. *Wypadek był koszmarem.*
- Coś uciążliwego (potocznie). *To po prostu koszmar!*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | koszmar | koszmary |
| Dopełniacz | koszmaru | koszmarów |
| Celownik | koszmarowi | koszmarom |
| Biernik | koszmar | koszmary |
| Narzędnik | koszmarem | koszmarami |
| Miejscownik | koszmarze | koszmarach |
Przykłady użycia
- Dzieci miewają koszmary po horrorach.Liczba mnoga, o snach.
- Remont to dla mnie koszmar.Przenośnie, mowa potoczna.
- Koszmarnie się wyspałem.Przysłówek koszmarnie, intensywnie negatywny.
Pochodzenie i rodzina słów
Wyraz pojawił się w polszczyźnie przez rosyjski i wiąże się z francuskim *cauchemar*, w którym drugi człon to dawne *mare*, ‘zmora’. W dawnych wierzeniach zmora siadała śpiącemu na piersi i dusiła. Stąd wzięło się także polskie zmora jako coś, co prześladuje. Od rzeczownika pochodzą koszmarny i przysłówek koszmarnie, który w mowie młodzieżowej bywa wzmacniaczem, np. *koszmarnie smaczne*. Zwróć uwagę na miejscownik: *w koszmarze* z wymianą r i rz. Pokrewny temat to sen, a niektóre koszmary wynikają z silnego strachu. Pamiętaj, że słowo ma negatywne zabarwienie: nie używaj go o rzeczach tylko trochę nieprzyjemnych, jeśli nie chcesz przesadzać.
Czy „koszmar” i „zmora” to to samo?
Bliskie sensem. Zmora to dawniej duch dusiciel, dziś także ktoś lub coś uciążliwego.
Jak napisać „w koszmarze”?
Przez rz: w koszmarze, o koszmarze.