Zapięty na ostatni guzik, czyli wszystko o guziku
Guzik to mały krążek lub kulka przyszywana do ubrania, służąca do zapinania. Potocznie to także przycisk w urządzeniu oraz słowo oznaczające „nic”.
Guzik to drobiazg, bez którego koszula się rozchodzi. W polszczyźnie zrobił jednak większą karierę niż jego rozmiar: występuje w idiomach, w technice i w wyrażeniach pogardy. Bywa plastikowy, metalowy, drewniany albo obciągnięty tkaniną. Przyszywa się go do koszuli albo płaszcza, a w domu naciskasz go na pilocie czy wzmacniaczu.
- Element do zapinania ubrania. *Odpadł mi guzik od marynarki.*
- Przycisk (potocznie). *Wciśnij zielony guzik.*
- Nic, zero (potocznie). *Guzik z tego wyszedł.*
- Cokolwiek, w przeczeniu. *Guzik mnie to obchodzi.*
Odmiana przez przypadki
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | guzik | guziki |
| Dopełniacz | guzika | guzików |
| Celownik | guzikowi | guzikom |
| Biernik | guzik | guziki |
| Narzędnik | guzikiem | guzikami |
| Miejscownik | guziku | guzikach |
Przykłady użycia
- Zapnij kurtkę na wszystkie guziki.Zwykłe, bezpośrednie znaczenie.
- Guzik mnie to obchodzi!Potoczne, mocno lekceważące, nie na oficjalne okazje.
- Rozumiesz guzik z tego, co mówię.Wzmocnione przeczenie: „guzik” znaczy tu: nic a nic.
Idiomy z guzikiem
- Na ostatni guzik — kompletnie, bez braków: *Wszystko mam przygotowane na ostatni guzik.*
- Guzik prawda — wcale nie, to nieprawda: *Guzik prawda, byłem tam!*
- Guzik z pętelką — nic: *Dostaniesz guzik z pętelką.* Wyrażenie jest żartobliwe.
- Pochodzenie — zdrobnienie od słowa *guz*, czyli „zgrubienie”. Mały guz na tkaninie to właśnie guzik.
Czy guzik i przycisk to to samo?
Nie zawsze. Przycisk jest słowem neutralnym i technicznym, guzik — potocznym, zwłaszcza w odniesieniu do urządzeń domowych.
Dlaczego mówi się „na ostatni guzik”?
Bo dobrze ubrany człowiek zapina nawet najwyższy guzik. Stąd obraz wszystkiego dopiętego bez zarzutu.