Zbieg: zbieg okoliczności i człowiek na uciekającym szlaku
Zbieg to połączenie się czegoś w jednym miejscu lub czasie, na przykład zbieg ulic, a także osoba, która uciekła przed pościgiem lub odpowiedzialnością.
Zbieg pochodzi od czasownika *zbiec*, czyli zbiegać razem lub uciekać. Gdy rzeczy spotykają się w jednym punkcie, mówimy o zbiegu; gdy człowiek ucieka, też. Ta pozorna sprzeczność wynika z tego, że ruch w dół, ku jednemu miejscu, i ruch ucieczki mają wspólny rdzeń.
- Spotkanie się czegoś w jednym punkcie. *Zbieg ulic Długiej i Krótkiej.*
- Zbieg okoliczności. *To był przypadkowy zbieg zdarzeń.*
- Uciekinier. *Zbieg z obozu błąkał się po lesie.*
- W prawie karnym. *Zbieg przestępstw wpływa na wymiar kary.*
Odmiana
| Znaczenie | Mianownik lp. | Mianownik lm. |
|---|---|---|
| Spotkanie | zbieg | zbiegi |
| Okoliczności | zbieg okoliczności | zbiegi okoliczności |
| Uciekinier | zbieg | zbiegowie |
| Dopełniacz lp. | zbiegu | zbiegów |
| Narzędnik lp. | zbiegiem | zbiegami |
Przykłady użycia
- To czysty zbieg okoliczności, że się spotkaliśmy.Najczęstsze połączenie; wyraz występuje tu bez dodatków.
- Policja szukała zbiega przez trzy dni.Biernik rzeczownika żywotnego: zbiega, a nie zbieg.
- Mieszkam przy zbiegu dwóch ulic.Wyrażenie rzeczowe z przyimkiem *przy*.
Ciekawostka: dwa rodzaje biernika
Przy znaczeniu „uciekinier” rzeczownik jest żywotny, więc w bierniku brzmi *zbiega* (widzę zbiega). Przy znaczeniu „połączenie” jest nieżywotny i biernik równa się mianownikowi: *zbieg*. Dlatego w jednym zdaniu można usłyszeć dwie formy, jeśli łączy się oba sensy. Od tego samego rdzenia pochodzi przymiotnik *zbiegły*, na przykład w zwrocie *zbiegły więzień*. Podobny ruch ucieczki opisuje pościg, a pokrewne okoliczności szczęśliwego trafu opisuje okazja.
Zbieg okoliczności czy zbieg wypadków?
Poprawnie mówi się zbieg okoliczności, rzadziej zbieg zdarzeń. Zbieg wypadków brzmi nienaturalnie.
Czy zbieg to to samo co uciekinier?
W tym znaczeniu tak, ale zbieg brzmi książkowo, a uciekinier ogólniej.