Cień: miejsce bez słońca, ślad i „cień nadziei”
Cień to ciemny obszar tam, gdzie przedmiot zasłania światło; przenośnie ślad, odrobina czegoś albo upiór. Cień do powiek to kosmetyk.
Cień to obszar ciemniejszy powstający tam, gdzie coś zasłania światło. W polszczyźnie cień potrafi być czymś więcej niż zjawiskiem optycznym: to także ślad, odrobina i duch przeszłości. Dlatego mówimy „cień nadziei”, a nie „kawałek nadziei”.
- Zacieniony obszar. *Usiedliśmy w cieniu drzewa.*
- Ślad, odrobina. *Nie miał cienia wątpliwości.*
- Kontur ciała rzucony na powierzchnię. *Jej cień wydłużył się wieczorem.*
- Kosmetyk. *Wybrała cień do powiek w kolorze brązu.*
- Duch, zjawa. *Cienie przeszłości wciąż go prześladują.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik (co?) | cień | cienie |
| Dopełniacz (czego?) | cienia | cieni |
| Celownik (czemu?) | cieniowi | cieniom |
| Narzędnik (czym?) | cieniem | cieniami |
| Miejscownik (o czym?) | cieniu | cieniach |
| Wołacz (o!) | cieniu | cienie |
Przykłady użycia
- Latem odpoczywamy w cieniu starych lip.Neutralne użycie, bardzo częste w opisach przyrody.
- Nie ma nawet cienia szansy na wygraną.W przenośni: zaprzeczenie z „nawet cienia”.
- Bał się własnego cienia.Związek frazeologiczny: ktoś jest bardzo lękliwy.
Dlaczego cień, a nie tień?
Słowo pochodzi z prasłowiańskiego *těnь*, zachowanego w rosyjskim *ten'* („cień”). W polszczyźnie *t* przed *ě* uległo zmiękczeniu, dając „cień”. To jedna z regularnych zmian dźwiękowych. Frazeologizmy: stać w cieniu (być niezauważonym), wyjść z cienia (zyskać sławę), rzucać cień (psuć opinię). Cień rodzi się tam, gdzie brakuje światła, a jego sąsiadem bywa mrok.
Czym cień różni się od półcienia?
Cień pada tam, gdzie światło całkowicie zasłonięto, a półcień tam, gdzie zasłonięto je częściowo.
Co znaczy „bać się własnego cienia”?
Być bardzo lękliwym, wystraszyć się byle czego.
Jak odmienia się „cień”?
Cień, cienia, cieniowi, cień, cieniem, cieniu; w liczbie mnogiej cienie, cieni, cieniom.