Ciepło czy gorąco? Co dokładnie znaczy to słowo
Ciepło to przyjemna, umiarkowanie wysoka temperatura, a w fizyce także forma energii. Przenośnie – życzliwość i serdeczność w kontaktach z ludźmi.
Słowo ciepło ma dwie twarze: opisuje pogodę, ale też człowieka. Ciepło to jedyne słowo, którym pochwalisz jednocześnie kaloryfer i serdeczne przyjęcie. Występuje jako rzeczownik, przysłówek i orzeczenie bezpodmiotowe, więc warto je rozpoznawać po funkcji w zdaniu.
- Umiarkowanie wysoka temperatura. *Dziś jest ciepło, możesz zdjąć kurtkę.*
- Energia cieplna (fizyka). *Ciepło przepływa od ciała cieplejszego do chłodniejszego.*
- Serdeczność. *Przyjęli nas z ciepłem i uśmiechem.*
- W zabawie. *Ciepło, ciepło – już prawie znalazłeś!*
Odmiana i stopniowanie
| Forma | Zapis | Uwaga |
|---|---|---|
| Mianownik l. poj. | ciepło | rzeczownik rodzaju nijakiego |
| Dopełniacz | ciepła | brak ciepła |
| Celownik | ciepłu | przyglądać się ciepłu |
| Narzędnik | ciepłem | witać z ciepłem |
| Przysłówek: stopień wyższy | cieplej | w maju jest cieplej |
| Przymiotnik | ciepły, cieplejszy | najcieplejszy |
Przykłady użycia
- W kuchni zrobiło się ciepło od piekarnika.Orzeczenie bezpodmiotowe: ciepło jest, ale nie wiadomo, co jest ciepłe.
- Ubierz się ciepło, bo wieje.Przysłówek: jak się ubrać?
- Doceniam ciepło, z jakim o nim mówisz.Znaczenie przenośne, styl oficjalny i codzienny.
Pochodzenie i ciekawostki
- Rdzeń. Prasłowiańskie *teplъ* zmieniło się w polskie *ciepły*; pokrewne jest łacińskie *tepidus* (letni), od którego pochodzi angielskie tepid.
- Zimno–ciepło. W dziecięcej grze podpowiedzi to *zimno*, *ciepło*, *gorąco*; zobacz też zimno.
- Pisownia. Po ć piszemy *ie*: ciepło, nie *cipło*, a ł w końcówce nie przechodzi w l.
- Frazeologia. *Ciepłe kluchy* to potoczne, pogardliwe określenie osoby bez energii i charakteru.
Czy ciepło i gorąco to to samo?
Nie. Ciepło oznacza temperaturę przyjemną, gorąco – wysoką, często nieprzyjemną.
Jak powiedzieć o wyższym stopniu?
Mów cieplej o pogodzie i cieplejszy o przedmiocie lub człowieku.