Co kryje słowo zegar? Znaczenie, odmiana, pochodzenie
Zegar to urządzenie mierzące i wskazujące czas, zwykle większe niż zegarek: ścienny, stojący lub wieżowy. Przenośnie bywa też licznikiem czegoś, co się kończy.
Zegar wisi na ścianie, stoi w holu albo góruje nad rynkiem. Zegar nie tyle mierzy czas, ile pozwala się umówić, że czas jest wspólny. To rzeczownik rodzaju męskiego, bliski zegarkowi, ale zwykle większy i niezwiązany z ręką.
- Urządzenie wskazujące godzinę. *Zegar ścienny w kuchni spóźnia się o minutę.*
- Zegar wieżowy. *Zegar na ratuszu bije co kwadrans.*
- Licznik, przyrząd pomiarowy. *Zegar w taksówce odlicza kilometry.*
- W przenośni. *Zegar tyka: do terminu zostało dwa dni.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | zegar | zegary |
| Dopełniacz | zegara | zegarów |
| Celownik | zegarowi | zegarom |
| Biernik | zegar | zegary |
| Narzędnik | zegarem | zegarami |
| Miejscownik | o zegarze | o zegarach |
Przykłady użycia
- Zegar w salonie wybił dwunastą.Czasownik *wybić* przy dźwięku zegara.
- Wszystko idzie jak w zegarku.Idiom: bez zakłóceń.
- Po drugiej stronie ulicy stoi stary zegar słoneczny.Zegar słoneczny działa dzięki cieniowi i nie wymaga napędu.
Skąd się wziął zegar
Słowo pochodzi prawdopodobnie ze średnio-wysoko-niemieckiego *seiger*, oznaczającego dawniej wskazówkę, a następnie samo urządzenie. Do polszczyzny trafiło wiele wieków temu, jeszcze zanim mechanizmy zaczęły trafiać do domów. Podobnie czas bywa określany w frazeologii: *czas ucieka*, *czas leci*. Mechaniczne zegary wieżowe pojawiły się w polskich miastach już w średniowieczu, a z czasem stały się elementem rynku, obok ratusza i kościoła.
Jaka jest różnica między zegarem a zegarkiem?
Zegarek nosi się na ręce lub w kieszeni, zegar wisi lub stoi. Różnica dotyczy przede wszystkim rozmiaru i miejsca użycia.
Czy można powiedzieć „zegar na rękę”?
Lepiej mówić zegarek na rękę. Zegar na rękę brzmi niezgrabnie, choć zrozumiale.