Wariat, szaleniec, dziwak: kiedy to słowo kogoś rani?
Wariat to potocznie człowiek zachowujący się nierozsądnie lub niezwykle, a dawniej także chory psychicznie. Słowo jest potoczne i bywa obraźliwe.
Wariat to słowo, które w jednym zdaniu może być czułym żartem, a w innym ciężką obelgą. O tym, czy to komplement, czy zniewaga, decyduje ton i relacja między rozmówcami. Jest to wyraz potoczny, w tekstach oficjalnych unikamy go.
- Człowiek szalony, nierozważny. *Ten wariat wskoczył do rzeki w grudniu.*
- Ktoś zapalony, pasjonat (żartobliwie). *Mój brat to wariat na punkcie szachów.*
- Dawniej: osoba chora psychicznie. *Dziś to użycie uchodzi za niestosowne i krzywdzące.*
Odmiana rzeczownika wariat
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | wariat | wariaci |
| Dopełniacz | wariata | wariatów |
| Celownik | wariatowi | wariatom |
| Biernik | wariata | wariatów |
| Narzędnik | wariatem | wariatami |
| Miejscownik | wariacie | wariatach |
Jak używamy słowa wariat
- Jedzie jak wariat, boję się z nim wsiadać.Przysłówkowe „jak wariat” znaczy: bardzo szybko, bez rozwagi.
- Wszyscy wariaci zebrali się dziś w kolejce po bilety.Liczba mnoga mianownika to „wariaci” (t zmienia się w ci).
- Ona jest wariatką na punkcie koni.Forma żeńska to wariatka, zwykle w żartobliwym sensie.
Frazeologia i dobre maniery
- „Dom wariatów” to potoczne określenie miejsca, gdzie panuje chaos. Podobnie „wariatkowo”.
- „Zwariować” może znaczyć dosłownie utratę zdrowia psychicznego, ale najczęściej: bardzo się zdenerwować lub zachwycić.
- Gdy mówisz o chorobie, użyj neutralnych słów, na przykład „osoba chora psychicznie”. Wariat nie jest określeniem medycznym.
- Synonimy o łagodniejszym zabarwieniu: dziwak, ekscentryk; o silniejszym: szał jako stan, nie człowiek.
Czy słowo wariat jest obraźliwe?
Może być, zwłaszcza wypowiedziane o osobie z zaburzeniami psychicznymi. W żartobliwym tonie, o zapale lub brawurze, bywa przyjmowane łagodnie.
Jak brzmi liczba mnoga?
O mężczyznach i grupach mieszanych: wariaci. Same kobiety to wariatki, a żartobliwie także „wariaty” (potocznie).