Usta: słowo bez liczby pojedynczej
Usta to otwór w dolnej części twarzy, którym jemy i mówimy, wraz z otaczającymi go wargami. Występują wyłącznie w liczbie mnogiej.
Usta to ciekawy rzeczownik, bo ma tylko liczbę mnogą. Choć mamy jedną jamę ustną, w języku mówimy „moje usta”, a nie „moje usto”, bo forma pojedyncza wyszła z użycia. Taki typ nazywa się pluralia tantum. W prozie potocznej częściej mówi się „wargi” o samym obrzeżu ust, a „usta” obejmują także wnętrze.
- Otwór gębowy człowieka. *Otworzył usta ze zdziwienia.*
- Wargi (potocznie). *Pomalowała usta na czerwono.*
- Sposób mówienia (przenośnie). *Dobre słowo z ust przyjaciela.*
- Wejście (poetycko). *Usta jaskini.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba mnoga |
|---|---|
| Mianownik | usta |
| Dopełniacz | ust |
| Celownik | ustom |
| Biernik | usta |
| Narzędnik | ustami |
| Miejscownik | ustach |
Przykłady użycia
- Przyłożył palec do ust.Gest prosi o ciszę.
- Uśmiech nie schodził z jej ust.Przenośnia, styl literacki.
- Mówił to z pełnymi ustami.Opis zachowania, kontekst codzienny.
Usta, gęba, pysk — rejestry
- Usta — neutralne, odpowiednie wszędzie.
- Buzia — pieszczotliwie o dziecku: *buzia do całowania*.
- Gęba — potocznie i często lekceważąco.
- Pysk — o zwierzętach, w odniesieniu do ludzi obraźliwe.
- W opisie twarzy usta obok oczu zajmują centralne miejsce, a w sąsiedztwie widać zęby.
- Zwróć uwagę na stałe połączenia: „z ust do ust” oznacza przekazywanie wiadomości kolejnym osobom, a „na ustach” znaczy „w rozmowach wszystkich”.
- W medycynie i anatomii mówi się o jamie ustnej, a w literaturze o ustach jako symbolu zmysłowości, szczerości lub milczenia.
Czy istnieje „usto”?
Dawna forma pojedyncza jest nieużywana współcześnie. Poprawnie mówi się tylko „usta”.
Co znaczy „mieć usta pełne frazesów”?
Oznacza mówienie schematycznymi, pustymi sformułowaniami bez treści.
Jak pisze się „ust” w dopełniaczu?
Tak: „bez ust”, „obok ust”. Nie ma końcówki, co bywa mylące dla uczących się.