Błąd, nie pomyłka? Jak poprawnie mówić o niepowodzeniach
Błąd to czynność, wypowiedź lub decyzja niezgodna z prawdą, regułą albo zamiarem; w informatyce także usterka programu zwana też bugiem.
Błąd to coś, co odbiega od prawdy, reguły albo zamiaru. Choć dziś kojarzy się z pomyłką, pierwotnie oznaczał po prostu wędrówkę bez celu – błądzenie. Ta stara łączność zostawiła ślad w słowach „błądzić” i „błędny ognik”.
- Pomyłka. *W wypracowaniu było pięć błędów ortograficznych.*
- Niewłaściwa decyzja. *Wyjazd w góry bez map był błędem.*
- Usterka w programie (bug). *Aplikacja wyświetla błąd.*
- Odchylenie w pomiarze. *Błąd pomiaru nie przekroczył jednego procenta.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik (co?) | błąd | błędy |
| Dopełniacz (czego?) | błędu | błędów |
| Celownik (czemu?) | błędowi | błędom |
| Narzędnik (czym?) | błędem | błędami |
| Miejscownik (o czym?) | błędzie | błędach |
| Wołacz (o!) | błędzie | błędy |
Przykłady użycia
- Popełniłem błąd i przepraszam.Poprawna kolokacja to „popełnić błąd”, nie „zrobić błąd”.
- Lekarz został oskarżony o błąd w sztuce.Zwrot prawniczy i medyczny: błąd w sztuce lekarskiej.
- Pracownicy wpadli w błędne koło.Przenośnie: sytuacja bez wyjścia, w której skutek wzmacnia przyczynę.
Błądzić znaczy i błądzić, i mylić się
Czasownik „błądzić” ma dwa znaczenia: chodzić bez celu i mylić się. Pochodzi z prasłowiańskiego *blǫdъ*, stąd też „błędny rycerz” (tułacz) i „błędny ognik” (światełko w bagnach). Przysłowie głosi, że błądzić jest rzeczą ludzką (*errare humanum est*). Warto odróżniać pomyłkę, która zdarza się przypadkiem, od błędu wynikającego z niewiedzy. Przy ocenie czynu liczy się też wina.
Czy można powiedzieć „zrobić błąd”?
W języku poprawnym używa się kolokacji „popełnić błąd”. „Zrobić błąd” bywa uznawane za kalkę z innych języków.
Czym różni się błąd od pomyłki?
W codziennej rozmowie są niemal synonimami. Błąd bywa bardziej poważny i związany z regułą, a pomyłka z chwilowym zamieszaniem.