Spisek: tajny plan wielu osób
Spisek to tajne porozumienie grupy osób, które planują wspólne działanie, zwykle wymierzone przeciw komuś lub czemuś. Może dotyczyć polityki, zbrodni lub zabawy.
Spisek to wspólne, tajne działanie kilku osób, które chcą osiągnąć cel niedostępny w jawny sposób. Spisek żyje tylko dopóki jest tajemnicą, a sekret zdradzony przez jednego uczestnika kończy go natychmiast. W historii spiski dotyczyły władców i państw, a dziś słowo używane bywa także w żartach. Stoją za nim sekret, a czasem zdrada lub zemsta.
- Tajny plan przeciw władzy. *Spisek na życie cesarza został wykryty.*
- Zmowa w sprawie wspólnego działania. *Dzieci uknuły spisek na urodziny mamy.*
- Przestępstwo. *Prokurator mówi o spisku przestępczym.*
- Potoczny sposób na zmowę. *To spisek, żebym nie wygrał!*
Odmiana rzeczownika (rodzaj męski)
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | spisek | spiski |
| Dopełniacz | spisku | spisków |
| Celownik | spiskowi | spiskom |
| Narzędnik | spiskiem | spiskami |
| Miejscownik | spisku | spiskach |
| Wołacz | spisku | spiski |
Spisek w zdaniu
- Uknuli spisek w ciemnej piwnicy.Zwrot „uknuć spisek” to utrwalona kolokacja.
- Teorie spiskowe rozchodzą się w sieci.Przymiotnik „spiskowy” tworzy ważne pojęcie.
- Spiskowcy zostali aresztowani o świcie.Rzeczownik „spiskowiec” oznacza uczestnika spisku.
Rodzina słów i historia
- Rodzina słów: *spiskować*, *spiskowiec*, *spiskowy*, *spiskowa teoria dziejów*, *współspiskowiec*.
- Spisek prochowy: słynny angielski spisek z 1605 roku, w którym katolicy planowali wysadzić parlament. Po polsku nazywa się go właśnie „spiskiem prochowym”.
- Różnica: *spisek* to tajny plan, a *konspiracja* to w polszczyźnie także działalność podziemna, zwłaszcza w czasach zaborów i okupacji.
Czy teoria spiskowa to to samo co spisek?
Nie. Teoria spiskowa to opinia, że za wydarzeniami stoi tajna grupa. Spisek to konkretne tajne działanie.
Jak się mówi na uczestnika spisku?
Spiskowiec lub współspiskowiec. Żeńska forma to spiskowczyni.
Czy „spisek” może być zabawny?
Tak, w potocznej polszczyźnie oznacza też niewinną zmowę, na przykład w sprawie niespodzianki.